Την ώρα που Δήμος και Περιφέρεια συσκέπτονται, το EXPRESS JET έχει ήδη πάρει τον δρόμο για τη Σάμο – Αν η τοπική αυτοδιοίκηση αντιδρά όταν το πλοίο βρίσκεται ήδη στο Αιγαίο, τότε πότε ακριβώς καλείται να αποφασίσει για τον τόπο της;
Υπάρχει μια εικόνα που τα λέει όλα.
Στην οθόνη του AIS, το EXPRESS JET εμφανίζεται να κινείται με μεγάλη ταχύτητα προς τη Σάμο. Προορισμός: Σάμος. Άφιξη: μέσα στην ημέρα. Και την ίδια ώρα, στη στεριά, οι εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης συνεδριάζουν εκτάκτως για να συζητήσουν τι ακριβώς συμβαίνει.
Αυτό είναι το παράδοξο της σημερινής ημέρας.
Το πλοίο κινείται. Οι άνθρωποι συνεδριάζουν. Η απόφαση όμως φαίνεται να έχει ήδη ληφθεί.
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, περίπου 200 αιτούντες άσυλο μεταφέρονται από την Κρήτη προς τη Σάμο, πριν το πλοίο συνεχίσει προς τη Λέσβο.
Και εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό πολιτικό ζήτημα.
Δεν είναι μόνο πόσοι άνθρωποι μεταφέρονται σήμερα στη Σάμο. Είναι ο τρόπος με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις και ο χρόνος στον οποίο ενημερώνονται οι τοπικές κοινωνίες και οι θεσμοί τους.
Το Δημοτικό Συμβούλιο Ανατολικής Σάμου συνεδριάζει εκτάκτως στις 11 το πρωί, ενώ παράλληλα η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου πραγματοποιεί έκτακτη σύσκεψη.
Όμως το ερώτημα είναι απλό:
Τι μπορούν πραγματικά να αλλάξουν οι αποφάσεις αυτών των συνεδριάσεων όταν το πλοίο έχει ήδη αναχωρήσει;
Όταν η ενημέρωση έρχεται μετά την απόφαση
Η Σάμος έχει ξαναζήσει ανάλογη κατάσταση.
Τον Ιούνιο, η μεταφορά 300 μεταναστών από την Κρήτη στη Σάμο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ενώ ο Δήμος είχε καταγγείλει ότι δεν είχε λάβει επίσημη ενημέρωση από το υπουργείο πριν από την άφιξη του πλοίου.
Σήμερα, λίγες εβδομάδες αργότερα, η εικόνα επαναλαμβάνεται.
Αλλά αυτή τη φορά υπάρχει κάτι ακόμη πιο χαρακτηριστικό:
η τοπική αυτοδιοίκηση συζητά την ώρα που το πλοίο βρίσκεται ήδη στη θάλασσα.
Και αυτό δημιουργεί εύλογα την εντύπωση ότι η διαδικασία δεν είναι «διαβούλευση», αλλά διαχείριση ενός ήδη διαμορφωμένου τετελεσμένου.
Ο αιφνιδιασμός ως πολιτική πρακτική;
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν ο σχεδιασμός της κυβέρνησης έγινε με πρόθεση να αιφνιδιάσει τους τοπικούς φορείς.
Όμως το αποτέλεσμα είναι αυτό που μετράει.
Εάν κάθε φορά η ενημέρωση γίνεται όταν το πλοίο έχει ήδη φύγει από την Κρήτη, όταν η πορεία του είναι ήδη χαραγμένη και όταν η άφιξη στη Σάμο βρίσκεται πλέον μπροστά στην πόρτα, τότε η αντίδραση της αυτοδιοίκησης δεν μπορεί παρά να είναι εκ των υστέρων.
Και η εκ των υστέρων αντίδραση έχει ένα τεράστιο μειονέκτημα:
δεν σταματάει το πλοίο.
Μπορεί να εκδοθούν ψηφίσματα.
Μπορούν να γίνουν δηλώσεις.
Μπορούν να πραγματοποιηθούν έκτακτες συνεδριάσεις.
Μπορούν να ζητηθούν εξηγήσεις από υπουργούς και βουλευτές.
Αλλά όταν η μεταφορά έχει ήδη ξεκινήσει, η πραγματική πολιτική επιλογή έχει ουσιαστικά γίνει.
Και αν αυτό γίνει η νέα κανονικότητα;
Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απαντήσουν σήμερα Δήμος και Περιφέρεια.
Γιατί εάν η Σάμος δεχθεί σήμερα τη μεταφορά και το θέμα κλείσει με διαβεβαιώσεις ότι «η δομή δεν θα επιβαρυνθεί», ποιος εγγυάται ότι σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες δεν θα υπάρξει νέα μεταφορά;
Η κυβέρνηση έχει υποστηρίξει ότι οι μετακινήσεις από την Κρήτη αποτελούν μέρος μιας οργανωμένης διαδικασίας αποσυμφόρησης και ότι οι άνθρωποι που μεταφέρονται στη Σάμο θα προωθούνται στη συνέχεια στην ενδοχώρα.
Όμως η Σάμος δεν έχει μόνο αριθμούς να μετρήσει.
Έχει μια κοινωνία που ζητά να γνωρίζει πριν, όχι μετά.
Έχει μια αυτοδιοίκηση που ζητά να έχει λόγο πριν, όχι όταν το πλοίο βρίσκεται ήδη στο Αιγαίο.
Και έχει θεσμικούς εκπροσώπους που πρέπει να αποφασίσουν αν θα αποδεχθούν μια πρακτική όπου η ενημέρωση μετατρέπεται σε ανακοίνωση ενός τετελεσμένου.
Η πραγματική μάχη δεν είναι για το σημερινό πλοίο
Το σημερινό EXPRESS JET θα έρθει, θα δέσει και θα φύγει.
Το πραγματικό ζήτημα είναι τι θα συμβεί με το επόμενο πλοίο.
Γιατί αν σήμερα η διαδικασία ολοκληρωθεί χωρίς ουσιαστική πολιτική συνέπεια, τότε δημιουργείται ένα προηγούμενο.
Και το προηγούμενο μπορεί να γίνει πρακτική.
Και η πρακτική μπορεί να γίνει κανονικότητα.
Πλοίο έρχεται – έκτακτη σύσκεψη.
Πλοίο έρχεται – έκτακτο Δημοτικό Συμβούλιο.
Πλοίο έρχεται – δηλώσεις και αντιδράσεις.
Πλοίο φεύγει – όλα συνεχίζονται όπως πριν.
Αυτό δεν είναι σχεδιασμός μεταναστευτικής πολιτικής από κοινού με την τοπική κοινωνία.
Είναι διαχείριση κρίσης αφού η απόφαση έχει ήδη ληφθεί.
Και η Σάμος πρέπει σήμερα να θέσει το πιο απλό αλλά και πιο δύσκολο ερώτημα:
Θα έχει πραγματικά λόγο για το τι συμβαίνει στο νησί ή θα πληροφορείται κάθε φορά την κυβερνητική απόφαση όταν το πλοίο θα βρίσκεται ήδη καθ’ οδόν;
Γιατί όταν το πλοίο βρίσκεται ήδη στη θάλασσα, η πολιτική αντίδραση μπορεί να είναι δυνατή στα λόγια – αλλά η απόφαση έχει ήδη γίνει πράξη.