Σοβαρά ερωτήματα προκαλεί το θανατηφόρο εργατικό δυστύχημα που σημειώθηκε σήμερα στον χώρο του Ηραίου στη Σάμο, όπου εκτελούνταν εργασίες της Κοινότητας Ηραίου του Δήμου Ανατολικής Σάμου, στο πλαίσιο της παρέμβασης με τίτλο «Άρση Κινδύνου από Πλημμυρικά Φαινόμενα Ηραίον».
Το θύμα ήταν εργαζόμενος
Το δυστύχημα αναμένεται να οδηγήσει σε έρευνα όχι μόνο για τις συνθήκες ασφαλείας υπό τις οποίες εκτελούνταν οι εργασίες, αλλά και για τη συνολική νομιμότητα της διαδικασίας ανάθεσης και της πραγματικής φύσης της παρέμβασης.
Σύμφωνα με επίσημη απόφαση του Δήμου Ανατολικής Σάμου, εγκρίθηκε η διενέργεια της «υπηρεσίας» με τίτλο «Άρση Κινδύνου από Πλημμυρικά Φαινόμενα Ηραίον», συνολικού προϋπολογισμού 35.000 ευρώ με ΦΠΑ, μέσω διαδικασίας απευθείας ανάθεσης.
Στην ίδια απόφαση η δημοτική αρχή επικαλείται την ανάγκη άμεσης αντιμετώπισης συνεπειών από πλημμυρικά φαινόμενα και το πλαίσιο έκτακτης ανάγκης στην περιοχή.
Το κρίσιμο νομικό ερώτημα: «Υπηρεσία» ή δημόσιο τεχνικό έργο;
Το βασικό ζήτημα που πλέον ανακύπτει αφορά τον χαρακτηρισμό της συγκεκριμένης σύμβασης.
Στο επίσημο έγγραφο του Δήμου η παρέμβαση χαρακτηρίζεται ως «υπηρεσία» και όχι ως δημόσιο τεχνικό έργο.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη νομική σημασία, καθώς το καθεστώς που διέπει τα δημόσια έργα προβλέπει διαφορετικές και αυστηρότερες υποχρεώσεις σε ζητήματα:
τεχνικών μελετών,
επίβλεψης,
εργοταξιακής οργάνωσης,
μέτρων ασφαλείας,
και διαδικασιών ανάθεσης.
Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι, σύμφωνα με τη νομολογία και το δίκαιο δημοσίων συμβάσεων, ο χαρακτηρισμός μιας σύμβασης δεν κρίνεται μόνο από τον τίτλο που της αποδίδεται, αλλά κυρίως από το πραγματικό αντικείμενο και το είδος των εργασιών που εκτελούνται.
Το γεγονός ότι στις εργασίες χρησιμοποιούνταν μπετονιέρα δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το αν οι παρεμβάσεις περιορίζονταν σε απλές εργασίες απομάκρυνσης κινδύνου ή αν περιλάμβαναν τεχνικές κατασκευαστικές εργασίες.
Η χρήση σκυροδέματος και βαρέος εξοπλισμού μπορεί, ανάλογα με το πραγματικό αντικείμενο των εργασιών, να αποτελεί ένδειξη δραστηριοτήτων που ενδέχεται να εμπίπτουν στην έννοια του δημόσιου τεχνικού έργου κατά τον Ν.4412/2016.
Τι αναμένεται να εξεταστεί
Μετά το θανατηφόρο δυστύχημα, οι αρμόδιες αρχές αναμένεται να εξετάσουν:
τις ακριβείς συνθήκες του συμβάντος,
τη φύση των εργασιών που εκτελούνταν,
αν υπήρχαν τα προβλεπόμενα μέτρα ασφάλειας,
αν απαιτούνταν Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας (ΣΑΥ),
αν υπήρχε επιβλέπων μηχανικός,
καθώς και αν ο χαρακτηρισμός της σύμβασης ως «υπηρεσίας» ανταποκρινόταν στο πραγματικό αντικείμενο της παρέμβασης.
Η διερεύνηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς σε περιπτώσεις έργων που συνδέονται με καθεστώς έκτακτης ανάγκης και διαδικασίες απευθείας ανάθεσης, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί εξετάζουν κατά πόσο τηρήθηκαν οι προβλέψεις της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων και ασφάλειας εργασίας.
Το επίσημο έγγραφο του Δήμου αναφέρει ότι η παρέμβαση αφορούσε «άρση κινδύνου από πλημμυρικά φαινόμενα» και ότι θα αποστελλόταν πρόσκληση υποβολής προσφοράς σε συγκεκριμένο οικονομικό φορέα.
Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημο πόρισμα για τα αίτια του δυστυχήματος ή για τη νομιμότητα των διαδικασιών που ακολουθήθηκαν, ενώ η διερεύνηση της υπόθεσης από τις αρμόδιες αρχές βρίσκεται σε εξέλιξη.
Το τραγικό δυστύχημα στο Ηραίον μεταφέρει πλέον το ενδιαφέρον των ερευνών όχι μόνο στις συνθήκες του συμβάντος, αλλά και στο κατά πόσο οι εργασίες που εκτελούνταν είχαν ενταχθεί στο κατάλληλο νομικό και τεχνικό πλαίσιο, όπως προβλέπει η νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις και την ασφάλεια εργασίας.
