Από τις 10.500 αφίξεις του 2019 στις σημερινές δηλώσεις – όσα δεν πρέπει να ξεχνάμε
Υπάρχουν στιγμές που ένα σημερινό δημοσίευμα δεν διαβάζεται απλώς ως είδηση. Ξυπνά μνήμες μιας ολόκληρης εποχής.
Η πρόσφατη συνέντευξη του απόστρατου αντιστράτηγου της ΕΛ.ΑΣ. Λευτέρη Ντουρουντού, ο οποίος υπηρέτησε επί επτά χρόνια ως Γενικός Περιφερειακός Αστυνομικός Διευθυντής Βορείου Αιγαίου, επαναφέρει στο προσκήνιο μια περίοδο που η Σάμος και τα άλλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της μεταναστευτικής κρίσης.
Σήμερα ο ίδιος μιλά για την ανάγκη οργάνωσης, υποδομών, συντονισμού των υπηρεσιών και άμεσης αντίδρασης του κράτους. Και ασφαλώς έχει κάθε δικαίωμα να καταθέτει την εμπειρία του.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά της ιστορίας.
Η Σάμος δεν πρέπει να ξεχνά τους αριθμούς
Τα στοιχεία της περιόδου είναι αποκαλυπτικά.
Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, το 2019 καταγράφηκαν στη Σάμο περίπου 10.500 αφίξεις, έναντι 8.700 το 2018 και 5.300 το 2017.
Και δεν μιλάμε απλώς για έναν αριθμό σε έναν πίνακα.
Στις 31 Οκτωβρίου 2019, σύμφωνα με στοιχεία που παρατέθηκαν αργότερα, στην πόλη του Βαθέος βρίσκονταν περίπου 6.200 άνθρωποι.
Την ίδια περίοδο το ΚΥΤ είχε σχεδιαστεί για εκατοντάδες ανθρώπους και όχι για χιλιάδες. Δημοσίευμα του «Έθνους» τον Σεπτέμβριο του 2019 κατέγραφε περισσότερους από 5.500 ανθρώπους σε δομή δυναμικότητας περίπου 680 ατόμων.
Ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης, επισκεπτόμενος τη Σάμο το 2019, θα περιέγραφε αργότερα την εικόνα που είχε αντικρίσει ως μια κατάσταση όπου χιλιάδες άνθρωποι είχαν ουσιαστικά καταλάβει τη γειτονική πλαγιά του ΚΥΤ, το οποίο είχε κατασκευαστεί για πολύ μικρότερο αριθμό.
Αυτή ήταν η πραγματικότητα που έζησε η Σάμος.
Και αυτή η πραγματικότητα δεν μπορεί να διαγραφεί επειδή πέρασαν τα χρόνια.
Όταν η πόλη έγινε μέρος της κρίσης
Η κρίση δεν περιοριζόταν πίσω από μια περίφραξη.
Τον Ιανουάριο του 2019, εκατοντάδες μετανάστες πραγματοποιούσαν πορείες στο Βαθύ.
Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου, σοβαρά επεισόδια μεταξύ μεταναστών έφτασαν μέχρι την πόλη, ενώ σχολεία της περιοχής έκλεισαν για λόγους ασφαλείας.
Η Σάμος είχε μετατραπεί σε ένα τεράστιο εργαστήριο διαχείρισης μιας κρίσης που ξεπερνούσε κατά πολύ τις δυνατότητες ενός μικρού νησιού.
Και όσοι βρίσκονταν τότε στο πεδίο – αστυνομικοί, λιμενικοί, αυτοδιοικητικοί, κάτοικοι και δημοσιογράφοι – δεν χρειάζονται σήμερα κανέναν να τους εξηγήσει τι συνέβαινε.
Το έζησαν.
Ο Ντουρουντούς και οι διαφορετικές κυβερνήσεις
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το ενδιαφέρον της σημερινής συζήτησης.
Ο Λευτέρης Ντουρουντούς υπηρέτησε σε μια κρίσιμη περίοδο του Βορείου Αιγαίου και, όπως ο ίδιος δηλώνει σήμερα, έχει μάθει να υπηρετεί κάθε κυβερνητική πολιτική με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Αυτό είναι απολύτως συμβατό με τον θεσμικό ρόλο ενός ανώτατου αξιωματικού της Αστυνομίας.
Όμως η δημοσιογραφία έχει μια διαφορετική αποστολή:
Να θυμάται. Να ρωτά. Να συγκρίνει. Να μην αφήνει τη μνήμη να γίνεται επιλεκτική.
Και εδώ υπάρχει ένα περιστατικό που, ως δημοσιογράφος που έζησα την περίοδο εκείνη από κοντά, δεν μπορώ να παρακάμψω.
Σε συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε στη Σάμο, παρουσία του τότε υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής Δημήτρη Βίτσα, υπήρξε – σύμφωνα με τη δική μου δημοσιογραφική μαρτυρία – εντολή προς τον τότε ανώτατο αστυνομικό αξιωματικό να απομακρυνθούν οι δημοσιογράφοι από την αίθουσα.
Δεν το παρουσιάζω ως γεγονός που έχει σήμερα επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητη πηγή. Το καταγράφω ως προσωπική δημοσιογραφική ανάμνηση και μαρτυρία από ένα γεγονός στο οποίο ήμουν παρών.
Και ίσως αυτό ακριβώς είναι το ερώτημα που αξίζει να τεθεί σήμερα:
Γιατί τότε οι δημοσιογράφοι έπρεπε να βγουν από την αίθουσα;
Η πολιτική αλλάζει. Τα αρχεία μένουν.
Η σημερινή συζήτηση έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή η πολιτική εξουσία πέρασε από διαφορετικά χέρια.
Ο ίδιος υπηρεσιακός μηχανισμός κλήθηκε να εφαρμόσει διαφορετικές κυβερνητικές πολιτικές.
Ο Ντουρουντούς το λέει σήμερα ξεκάθαρα: «κάθε κυβερνητική πολιτική» υπηρετείται από τον ίδιο ως αξιωματικό.
Αλλά οι αριθμοί της Σάμου θυμίζουν τι συνέβη τότε.
10.500 αφίξεις μέσα στο 2019.
Περίπου 6.200 άνθρωποι στην πόλη του Βαθέος στις 31 Οκτωβρίου εκείνου του έτους.
Περισσότεροι από 5.500 άνθρωποι σε μια δομή που είχε σχεδιαστεί για περίπου 680.
Αυτά δεν είναι πολιτική άποψη.
Είναι αριθμοί.
Και πίσω από αυτούς τους αριθμούς υπήρχε μια κοινωνία που δοκιμάστηκε.
Η Σάμος δικαιούται να θυμάται
Δεν έχει κανένα νόημα σήμερα να αναζητούμε ενόχους για κάθε πτυχή εκείνης της περιόδου.
Έχει όμως τεράστιο νόημα να θυμόμαστε.
Να θυμόμαστε ποιοι κυβερνούσαν.
Να θυμόμαστε ποιοι είχαν την επιχειρησιακή ευθύνη.
Να θυμόμαστε πόσοι άνθρωποι έφτασαν.
Να θυμόμαστε τι συνέβαινε στην πόλη.
Και, κυρίως, να θυμόμαστε ότι η ενημέρωση των πολιτών δεν μπορεί να θεωρείται ενοχλητική λεπτομέρεια όταν η κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση τέτοιου μεγέθους.
Σήμερα ο Ντουρουντούς μιλά για οργάνωση, συντονισμό, υποδομές και αποτελεσματικότητα.
Και σωστά.
Αλλά η Σάμος έχει το δικαίωμα να προσθέσει μια ακόμη λέξη:
Μνήμη.
Γιατί η ιστορία του μεταναστευτικού στο Βόρειο Αιγαίο δεν ξεκίνησε σήμερα.
Και όσοι τη ζήσαμε από κοντά γνωρίζουμε ότι, πίσω από τις σημερινές δηλώσεις, υπάρχουν γεγονότα που δεν πρέπει να ξεχαστούν.
