Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, που αποτελούν κατά κοινή ομολογία, την μεγαλύτερη πολεοδομική μεταρρύθμιση του ελληνικού κράτους εδώ και πολλές δεκαετίες, μπαίνουν σε μια κρίσιμη φάση, αφού συμπληρώνεται τους επόμενους μήνες το χρονοδιάγραμμα που είχε αρχικά τεθεί για να ολοκληρωθούν όλες οι διαδικασίες που προβλέπονται από τους μελετητές του τεράστιου αυτού πολεοδομικού σχεδιασμού, προκειμένου να δρομολογηθούν όλα όσα απαιτούνται για να γίνει νόμος του κράτους.
Αν και φαίνεται ότι η κυβέρνηση δεν θα αφήσει χωρίς χρηματοδότηση την ολοκλήρωση του πολεοδομικού αυτού σχεδιασμού για περιπτώσεις ΤΠΣ που θα έχουν ακόμη εκκρεμότητες και πέραν την καταληκτικής προθεσμίας του Ταμείου Ανάκαμψης το οποίο χρηματοδοτεί την εν λόγω παρέμβαση και αυτή είναι μια θετική εξέλιξη προκειμένου να ολοκληρωθούν χωρίς πίεση και προχειρότητες μια τέτοια καίριας σημασίας παρέμβαση που αφορά τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Στην όλη διαδικασία πέρα από τους εμπλεκόμενους κεντρικούς φορείς (κυβέρνηση , ΣτΕ κ.α.), λόγο για το τι πρόκειται να γίνει έχουν και οι τοπικοί φορείς και κυρίως η αυτοδιοίκηση, δεδομένου ότι τα ΤΠΣ εκπονούνται σε επίπεδο δήμου, περιλαμβάνοντας σχεδόν το 80% των δήμων της επικράτειας και για την ακρίβεια το σύνολο των περιφερειακών δήμων της χώρας εξαιρουμένων των δήμων των πολεοδομικών συγκροτημάτων Αττικής και Θεσσαλονίκης. Γι αυτό και τα θεσμικά όργανα της αυτοδιοίκησης εν προκειμένω η ΚΕΔΕ είχε πρόσθετο λόγο για να παρέμβει ώστε ο πολεοδομικός σχεδιασμός που εκπονείται και βρίσκεται σε εξέλιξη, να λάβει πολύ σοβαρά την άποψη των δήμων και όχι μόνο να την ακούσει και να την προσπεράσει! Η απόφαση της ΚΕΔΕ αναφορικά με τις νέες μελέτες πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού που πρόκειται, στα πλαίσια της διαβούλευσης, να συζητηθούν και στα δημοτικά συμβούλια οσονούπω-συμπεριλαμβανομένων και των δήμων της Λέσβου-αναδεικνύει ένα ζήτημα μείζονος σημασίας, ότι οι γνωμοδοτήσεις των δημοτικών συμβουλίων για τις νέες μελέτες των ΤΠΣ θα πρέπει να είναι αποφασιστικού και όχι απλώς γνωμοδοτικού χαρακτήρα, που δεν θα δεσμεύει κανέναν και θα ...γράφει στα «παλαιότερα των υποδημάτων» τους τη θέση -άποψη άκριτα της αυτοδιοίκησης. Γιατί ναι μεν τα ΤΠΣ αποτελούν βασικό «εργαλείο» ολοκληρωμένου πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού σε επίπεδο κάθε δήμου της Πολιτείας, έτσι τουλάχιστον στόχευε όταν δρομολογήθηκε αυτή η μεταρρύθμιση, ωστόσο είναι δεδομένο ότι καταγράφονται σημαντικά προβλήματα, όπως αυτό της οριοθέτησης των οικισμών , που αναδείχτηκε πριν μερικούς μήνες και πήρε εκρηκτικές διαστάσεις παραπέμποντας τις όποιες διευθετήσεις στα πλαίσια της υλοποίησης των ΤΠΣ, αλλά και οι ασάφειες στην αναγνώριση και καταγραφή του αναγνωρισμένου οδικού δικτύου που εκ των πραγμάτων είναι παράγοντας στον πολεοδομικό σχεδιασμό και στα ζητήματα δόμησης, που αν δεν υπάρξει θεσμική συμμετοχή των δήμων στη διαμόρφωση των κατευθύνσεων των σχεδίων, είναι υπαρκτός ο κίνδυνος να υπολείπεται ο πολεοδομικός σχεδιασμός που θα περίμενε κανείς και μετά την ολοκλήρωση των ΤΠΣ. Και στην περίπτωση αυτή οι ευθύνες της αυτοδιοίκησης θα είναι μεγάλες αν δεν πάρει πρωτοβουλίες και δεν συμβάλει με τεκμηριωμένα επιχειρήματα και παρεμβάσεις στο όλο εγχείρημα, αφήνοντας μόνο τις μελετητικές ομάδες που ασχολούνται με την εκπόνηση των ΤΠΣ να χαράξουν το μέλλον και τις προοπτικές κάθε περιοχής.
Κομβικής σημασίας θέμα που αναδεικνύεται και σε επίπεδο δήμων της περιοχής μας ως πρωτεύον, που φαίνεται να προκαλεί και την συντονισμένη αντίδραση της τοπικής ΠΕΔ Βορ. Αιγαίου είναι η οριοθέτηση των οικισμών των κάτω των 2000 κατοίκων που η πρόσφατη νομολογία του ΣτΕ προκάλεσε τεράστια αναστάτωση, σε ότι αφορά τα της δόμησης στις περιοχές αυτές. Υποτίθεται ότι μετά το θόρυβο που προκλήθηκε το θέμα παραπέμφθηκε για διευθέτηση στα πλαίσια του επιχειρούμενου πολεοδομικού σχεδιασμού με τα ΤΠΣ και λαμβάνοντας υπόψη τα τοπικά δεδομένα του κάθε οικισμού. Δεδομένου ότι τουλάχιστον στη Λέσβο και στους δυο δήμους η συντριπτική πλειοψηφία των οικισμών μας είναι κάτω των 2000 κατοίκων , σημαίνει ότι πλην λίγων εξαιρέσεων σε όλους σχεδόν τους οικισμούς του νησιού, όπως και των άλλων νησιών του βορείου Αιγαίου, υπάρχει ορατός κίνδυνος να έχουμε αλλαγές προς το δυσμενέστερο στα της δόμησης, με ό,τι αυτό σημαίνει για την αξία και τις χρήσεις γης των οικισμών αυτών, αν από τα ΤΠΣ δεν αλλάξει κάτι . Η πρόσφατη νομολογία του ΣτΕ να αμφισβητήσει τις οριοθετήσεις των οικισμών που πραγματοποιήθηκαν με αποφάσεις Νομαρχών τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ΄80, εκ των πραγμάτων δημιούργησαν αβεβαιότητα σε χιλιάδες ιδιοκτησίες, με τον κίνδυνο οικόπεδα να μετατραπούν σε αγροτεμάχια, αν κάτι τέτοιο δεν αποτραπεί στα πλαίσια του πολεοδομικού σχεδιασμού που βρίσκεται σε εξέλιξη. Η συντονισμένη και δυναμική παρέμβαση των δημάρχων της περιοχής μας, μέσω του ψηφίσματος του θεσμικού τους οργάνου της ΠΕΔ, υποστηρίζει ότι η εφαρμογή του νέου Π.Δ. για τους όρους οριοθέτησης των οικισμών, αν τελικά εφαρμοστεί, οδηγεί σε «παράλογα και στρεβλά αποτελέσματα», γιατί προκαλεί δραστική συρρίκνωση των οικισμών καθώς δεν λαμβάνει υπόψη ούτε τα όρια που είχαν καθοριστεί από τους τότε νομάρχες , ούτε την πραγματική οικιστική ανάπτυξη που σημειώθηκε μετά τη δεκαετία του ΄80, με την έντονη τουριστική ανάπτυξη και στα νησιά μας, η οποία μπορεί να μην πήρε τουλάχιστον στη Λέσβο τις διαστάσεις άλλων περιοχών, αλλά είναι βέβαιο ότι οδήγησε σε αυξημένη δόμηση και ζήτηση για ακίνητα. Το γεγονός ότι τα ΤΠΣ οδεύουν προς τη β΄φάση τους όπου θα προσδιοριστούν και τα όρια των οικισμών και ό,τι σχετίζεται από αυτά σε σχέση με τα της δόμησης των οικοπέδων, φέρνει και την αυτοδιοίκηση προ των ευθυνών της για να δράσει πριν δημιουργηθούν τετελεσμένα. Ειδικά για τους νησιωτικούς δήμους των νησιών του βορείου Αιγαίου η ένσταση που διατυπώνεται και από το ψήφισμα διαμαρτυρίας που εκδόθηκε εστιάζεται στο γεγονός ότι τα δεδομένα δόμησης δεν μπορεί να περιοριστούν σε αυτά που ίσχυαν πριν από 40 χρόνια , όταν πολλά έχουν αλλάξει, δημιουργώντας αντιαναπτυξιακό περιβάλλον, όταν το ζητούμενο είναι οι προοπτικές ανάπτυξης, προφανώς με προστασία του περιβάλλοντος και με κανόνες που θα πρέπει να μπουν στοχεύοντας μεταξύ άλλων και στη ανάγκη ενίσχυσης των κινήτρων παραμονής και πληθυσμιακής ενδυνάμωσης ακριτικών και νησιωτικών περιοχών, όπως στα χωριά των νησιών μας, που αντιμετωπίζουν δημογραφικό πρόβλημα.
Το γεγονός ότι η αυτοδιοίκηση και της περιοχής μας, τώρα που ο ...κόμπος έφθασε στο χτένι σε σχέση με την εκπόνηση των ΤΠΣ, για τα οποία όμως επί της ουσίας μέχρι τώρα δεν ασχολήθηκε επισταμένα και σοβαρά, επιχειρεί να παρέμβει και να καταστήσει σαφές ότι έχει λόγο στον πολεοδομικό σχεδιασμό της περιοχής της, είναι μια θετική εξέλιξη αρκεί να μην περιοριστεί σε μια διαμαρτυρία για την τιμή των όπλων, που δεν θα έχει συνέχεια και κυρίως τεκμηρίωση για το τι επιδιώκει ώστε τα εκπονούμενα τοπικά πολεοδομικά σχέδια να δημιουργούν προοπτικές ανάπτυξης με κανόνες που μέχρι τώρα έλλειπαν. Είναι χρήσιμο να αναδειχθούν τα ιδιαίτερα οικιστικά δεδομένα της περιοχής μας, όπου μεταξύ των άλλων ιδιαιτεροτήτων είναι η μικρή και κατακερματισμένη ιδιοκτησία, η οποία δεν μπορεί να ενταχθεί σε ένα οριζόντιο νομοθετικό πλαίσιο που δεν θα λαμβάνει υπόψη τα δεδομένα των οικισμών των νησιών μας. Η πρόθεση των δημάρχων της περιοχής μας ότι αν δεν υιοθετηθούν οι προτάσεις και οι αλλαγές που περιλαμβάνονται στο σχετικό ψήφισμα της ΠΕΔ που στάλθηκε προς το αρμόδιο υπουργείο, θα εισηγηθούν αρνητικά στα δημοτικά συμβούλια την έγκριση των ΤΠΣ, που προβλέπεται στα πλαίσια της διαδικασίας πριν την οριστική επικύρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού, ναι μεν είναι μια πρόσθετη πίεση, αλλά καλό είναι οι όποιες ενστάσεις να λυθούν θεσμικά με την συμβολή όλων των εμπλεκόμενων φορέων και αρχών. Θα είναι αποτυχία ολκής η πολεοδομική αυτή μεταρρύθμιση που επιχειρεί για πρώτη φορά να βάλει τάξη στην πολεοδομική «αναρχία» που για δεκαετίες λειτουργούσε εν πολλοίς χωρίς κανόνες και έδινε εγκρίσεις «κατά παρέκκλιση», να ολοκληρωθεί και να γίνει νόμος του κράτους, έχοντας απέναντί της την αυτοδιοίκηση, αν τελικά γνωμοδοτήσει αρνητικά και η γνώμη της-αν υπάρχει προφανώς- έχει την βαρύτητά της και δεν θα πρέπει να προσπερνάται άκριτα! Δεν γνωρίζουμε αν το αίτημα της ΠΕΔ Βορ. Αιγαίου για άμεση συνάντηση με τον αρμόδιο υπουργό , ακόμη και τον πρωθυπουργό όπως λένε, και σε συνεννόηση με την ΚΕΔΕ προκειμένου να συζητηθούν τα επίμαχα ζητήματα θα ικανοποιηθεί και θα λυθούν προβλήματα. Αυτό που προς το παρόν γνωρίζουμε από τις δημόσιες τοποθετήσεις είναι ότι η ΚΕΔΕ, ο θεσμικός φορέας των δήμων, έχει καταθέσει την πρόταση ότι για οικισμούς έως 700 κατοίκους, που είναι και η συντριπτική πλειοψηφία των οικισμών της χώρας και αποτελούν περί το 93% αυτών, προτείνεται η διατήρηση των ορίων χωρίς ιδιαίτερη αιτιολόγηση, με απόφαση των δημοτικών συμβουλίων. Ενώ για τους οικισμούς από 700-2000 κατοίκους προτείνεται η διατήρηση των ορίων , αλλά με αυστηρότερους όρους δόμησης, αντί της υποχρεωτικής πολεοδόμησης για όπου προκρίνεται. Η ΚΕΔΕ επίσης, έχοντας συστήσει και μια επιτροπή που ασχολήθηκε πιο επισταμένα με τα εκπονούμενα ΤΠΣ, φαίνεται να εκτιμά ότι οι προτεινόμενοι νέοι όροι δόμησης σε πολλά σχέδια είναι αυστηρότεροι από τους υφιστάμενους, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει απομείωση της αξίας ακινήτων που θα βρεθούν εκτός. Θα ήταν πολύ χρήσιμο να γνωρίζαμε και σε επίπεδο δήμων της Λέσβου αν αυτή η κατ΄αρχήν εκτίμηση της ΚΕΔΕ ισχύει και για τους οικισμούς του νησιού μας. Και είναι ευτυχής συγκυρία ότι στις αυτοδιοικητικές αρχές του νησιού μας ηγούνται μηχανικοί που θέλουμε να πιστεύουμε ότι έχουν μια πρόσθετη γνώση για να διαχειριστούν την υπόθεση αυτή πριν τελεσιδικήσει. Οπως και να έχει το θέμα είναι πολύ σοβαρό, μας αφορά όλους και είναι κρίσιμο να απασχολήσει την αυτοδιοίκηση του τόπου μας και τους άλλους εμπλεκόμενους φορείς (ΤΕΕ και άλλα επιμελητήρια), ώστε το τελικό αποτέλεσμα του σχεδιασμού να ανοίξει προοπτικές ανάπτυξης για τον τόπο μας, που είναι και το μεγάλο ζητούμενο. Οψόμεθα!
«Το γεγονός ότι η αυτοδιοίκηση και της περιοχής μας, τώρα που ο ...κόμπος έφθασε στο χτένι σε σχέση με την εκπόνηση των ΤΠΣ, για τα οποία όμως επί της ουσίας μέχρι τώρα δεν ασχολήθηκε επισταμένα και σοβαρά, επιχειρεί να παρέμβει και να καταστήσει σαφές ότι έχει λόγο στον πολεοδομικό σχεδιασμό της περιοχής μας, είναι μια θετική εξέλιξη αρκεί να μην περιοριστεί σε μια διαμαρτυρία για την τιμή των όπλων, που δεν θα έχει συνέχεια και κυρίως τεκμηρίωση για το τι επιδιώκει ώστε τα εκπονούμενα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια να δημιουργούν προοπτικές ανάπτυξης με κανόνες που μέχρι τώρα έλλειπαν.»
ΜΑΝΟΛΗΣ ΜΑΝΩΛΑΣ
