Σημαντικά προβλήματα και θεσμικές ασάφειες στην εκπόνηση και υλοποίηση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (Τ.Π.Σ.) αναδεικνύει η εισήγηση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (Κ.Ε.Δ.Ε.), φέρνοντας στο προσκήνιο ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την αναπτυξιακή πορεία των τοπικών κοινωνιών, την ασφάλεια δικαίου των πολιτών και τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης .
Τα Τ.Π.Σ., ως το βασικό εργαλείο ολοκληρωμένου χωρικού και πολεοδομικού σχεδιασμού σε επίπεδο δήμου, φιλοδοξούν να αντικαταστήσουν και να ενοποιήσουν παλαιότερα εργαλεία σχεδιασμού, διασφαλίζοντας ορθολογική οργάνωση του χώρου, προστασία του περιβάλλοντος και βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, κατά την εφαρμογή τους αναδύονται δυσλειτουργίες που, σύμφωνα με την Κ.Ε.Δ.Ε., επιβραδύνουν τη διαδικασία και δημιουργούν ανασφάλεια.
Οριοθέτηση οικισμών: Ανάγκη ευελιξίας
Ένα από τα βασικά ζητήματα αφορά την οριοθέτηση οικισμών με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προϋφίστανται του 1923. Όπως επισημαίνεται, το ισχύον πλαίσιο δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη το υφιστάμενο οικιστικό περιβάλλον, παρότι για δεκαετίες εκδόθηκαν οικοδομικές άδειες, πραγματοποιήθηκαν μεταβιβάσεις και δημιουργήθηκαν εμπράγματα δικαιώματα .
Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, που έκρινε αντισυνταγματική την οριοθέτηση οικισμών με απόφαση Νομάρχη, καθιστά αναγκαία την επικαιροποίηση των ορίων μέσω των Τ.Π.Σ. Οι Δήμοι ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία και ουσιαστική συμμετοχή στον καθορισμό των ορίων, με βάση επιστημονικά και χωροταξικά κριτήρια, χωρίς οριζόντιους και ανελαστικούς περιορισμούς .
Το ασαφές τοπίο του οδικού δικτύου
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο ζήτημα της αναγνώρισης του οδικού δικτύου. Η διαδικασία καταγραφής και χαρακτηρισμού δρόμων αποδεικνύεται σύνθετη και συχνά προβληματική, ιδίως για δρόμους εκτός σχεδίου που χρησιμοποιούνται στην πράξη ως κοινόχρηστοι, χωρίς όμως να διαθέτουν πλήρη «πολεοδομική νομιμότητα» .
Το πρόβλημα επεκτείνεται και στους ιδιοκτήτες ακινήτων εκτός σχεδίου, οι οποίοι καλούνται να αποδείξουν ότι ο δρόμος που εξυπηρετεί την ιδιοκτησία τους είναι αναγνωρισμένος και κοινόχρηστος, προκειμένου να καταστεί δυνατή η έκδοση οικοδομικής άδειας . Παράλληλα, παραμένει ασαφές το καθεστώς πολλών αγροτικών δρόμων, οι οποίοι δημιουργήθηκαν με ιδιωτική συνεισφορά και δεν έχουν σαφές νομικό αποτύπωμα.
Ασυμβατότητες και περιβαλλοντικοί περιορισμοί
Στην εισήγηση επισημαίνεται και η ασυμβατότητα μεταξύ πολεοδομικών, περιβαλλοντικών και χωροταξικών δεδομένων, ιδίως σε παλαιά σχέδια πόλεων όπου καταγράφονται ελεύθεροι ή κοινόχρηστοι χώροι που πλέον δεν υφίστανται .
Επιπλέον, οι περιοχές Natura και οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (Ε.Π.Μ.) εισάγουν επιπρόσθετους περιορισμούς, ενώ παρατηρείται χρονικός ασυγχρονισμός στις εγκρίσεις Τ.Π.Σ. και Ε.Π.Μ., γεγονός που δημιουργεί καθυστερήσεις και αβεβαιότητα .
Οι προτάσεις της Κ.Ε.Δ.Ε.
Η Επιτροπή Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων της Κ.Ε.Δ.Ε. προτείνει, μεταξύ άλλων:
Διατήρηση των ορίων οικισμών κάτω των 700 κατοίκων χωρίς πρόσθετη αιτιολόγηση, κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου
Καταγραφή και χαρακτηρισμό του εντός σχεδίου οδικού δικτύου βάσει ισχυόντων κριτηρίων
Απόφαση για τις αρτιότητες οικοπέδων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας
Συνάντηση της Διοίκησης της Κ.Ε.Δ.Ε. με τον Πρόεδρο του ΣτΕ για την αναζήτηση ρεαλιστικής λύσης
Ζητούμενο: Σαφές και λειτουργικό πλαίσιο
Το βασικό μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: χωρίς ξεκάθαρο και εφαρμόσιμο θεσμικό πλαίσιο, οι Δήμοι δυσκολεύονται να ασκήσουν αποτελεσματικά τις αρμοδιότητές τους, ενώ πολίτες και επενδυτές βρίσκονται αντιμέτωποι με καθυστερήσεις και νομική ανασφάλεια.
Η συζήτηση γύρω από τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια δεν αφορά μόνο τεχνικές ρυθμίσεις· αφορά το μοντέλο ανάπτυξης των ελληνικών πόλεων και της υπαίθρου για τις επόμενες δεκαετίες.
Οι εισηγητές που αναφέρονται στο έγγραφο είναι:
Γιώργος Αλεξάκης
Φώτης Καραμάνης
Δημήτρης Σαμαράς
Πρόκειται για τους μελετητές που έχουν αναλάβει την εκπόνηση Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (Τ.Π.Σ.) σε διάφορες περιοχές της χώρας.
