Το «καμπανάκι» για την πορεία των έργων μπορεί να χτύπησε στη γειτονική Χίο, στο πλαίσιο της Επιτροπής Παρακολούθησης του Περιφερειακού Προγράμματος του ΕΣΠΑ, όπου εξετάστηκε η εξέλιξη των έργων και των παρεμβάσεων που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους. Ωστόσο, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα έργα του συγκεκριμένου προγράμματος, αλλά συνολικά τις υποδομές που βρίσκονται σε εξέλιξη στα νησιά του Βορείου Αιγαίου και ιδιαίτερα στη Σάμο, είτε χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς είτε από εθνικούς πόρους.
Η εικόνα κάθε άλλο παρά ικανοποιητική είναι. Ο κίνδυνος να χαθούν πολύτιμοι πόροι, αλλά και σημαντικές αναπτυξιακές ευκαιρίες, είναι πλέον ορατός, όσο οι αρμόδιοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με εφησυχασμό τους εξαιρετικά αργούς ρυθμούς υλοποίησης των έργων.
Κι όμως, η ανάγκη επιτάχυνσης είναι επιτακτική, ώστε όσα έργα έχουν ήδη δρομολογηθεί να ολοκληρωθούν εντός χρονοδιαγραμμάτων και όσα προγραμματίζονται να μην παραπέμπονται διαρκώς στις καλένδες. Η Σάμος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές ελλείψεις σε βασικές υποδομές και χωρίς την έγκαιρη ολοκλήρωση των έργων αυτών παραμένει εγκλωβισμένη σε μια κατάσταση στασιμότητας.
Το γεγονός ότι η απορροφητικότητα των διαθέσιμων πόρων παραμένει χαμηλή αποτυπώνεται και στα στοιχεία που αφορούν το Περιφερειακό Πρόγραμμα του ΕΣΠΑ για το Βόρειο Αιγαίο. Αντίστοιχη εικόνα, αν και δεν υπάρχουν συγκεντρωμένα επίσημα στοιχεία, φαίνεται να επικρατεί και σε άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα, μέσα από τα οποία υλοποιούνται σημαντικές παρεμβάσεις και στη Σάμο.
Είναι πλέον σαφές ότι η ένταξη ενός έργου σε κάποιο ευρωπαϊκό ή εθνικό πρόγραμμα, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν αρκεί. Ούτε ακόμη και η υπογραφή της σύμβασης αποτελεί εγγύηση ότι το έργο θα ολοκληρωθεί εγκαίρως. Δυστυχώς, πολλές φορές τα έργα ξεκινούν, αλλά η ολοκλήρωσή τους παραμένει αβέβαιη, καθώς συσσωρεύονται καθυστερήσεις, εμπόδια και παρατάσεις.
Η εμπειρία δείχνει ότι οι σημαντικότεροι λόγοι για τους οποίους παρατηρούνται αυτές οι καθυστερήσεις είναι οι μελετητικές αστοχίες, οι χρονοβόρες διαδικασίες αδειοδοτήσεων και απαλλοτριώσεων, οι αδυναμίες ή ακόμη και η αφερεγγυότητα αναδόχων, η ελλιπής στελέχωση των τεχνικών υπηρεσιών και, σε αρκετές περιπτώσεις, η μη σταθερή χρηματοδοτική ροή.
Στη Σάμο δεν λείπουν τα παραδείγματα έργων που προχωρούν με αργούς ρυθμούς ή βρίσκονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε εκκρεμότητα. Οδικές παρεμβάσεις, έργα αποκατάστασης υποδομών μετά τον σεισμό, έργα αντιπλημμυρικής προστασίας, λιμενικές εγκαταστάσεις, σχολικές υποδομές και παρεμβάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης αποτελούν κρίσιμα έργα που οι πολίτες περιμένουν εδώ και χρόνια να ολοκληρωθούν.
Ιδιαίτερα μετά τον καταστροφικό σεισμό του 2020, οι ανάγκες της Σάμου αυξήθηκαν σημαντικά. Παρότι έχουν εγκριθεί σημαντικές χρηματοδοτήσεις και έχουν δρομολογηθεί αρκετές παρεμβάσεις, η πρόοδος σε αρκετές περιπτώσεις δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες του νησιού ούτε στις προσδοκίες των κατοίκων. Η αποκατάσταση δημόσιων κτιρίων, σχολείων και άλλων κρίσιμων υποδομών εξακολουθεί να εξελίσσεται με βραδείς ρυθμούς.
Το ίδιο ισχύει και για έργα που σχετίζονται με τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, τη βελτίωση του οδικού δικτύου, την αντιπλημμυρική θωράκιση και τη λειτουργία των λιμενικών εγκαταστάσεων, τα οποία αποτελούν βασικές προϋποθέσεις τόσο για την ασφάλεια των κατοίκων όσο και για την οικονομική ανάπτυξη του νησιού.
Βεβαίως, οι ευθύνες δεν περιορίζονται αποκλειστικά στις τοπικές αρχές. Πολλά από τα μεγάλα έργα ανήκουν στην αρμοδιότητα της κεντρικής διοίκησης και των αρμόδιων υπουργείων. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι τοπικοί φορείς μπορούν να παραμένουν απλοί παρατηρητές. Αντίθετα, οφείλουν να ασκούν διαρκή πίεση, να παρακολουθούν στενά την εξέλιξη των έργων και να διεκδικούν λύσεις όταν παρουσιάζονται καθυστερήσεις ή εμπλοκές.
Η τοπική κοινωνία δικαιολογημένα ανησυχεί όταν βλέπει έργα να εξαγγέλλονται, να χρηματοδοτούνται και τελικά να καθυστερούν επί χρόνια μέχρι να ολοκληρωθούν. Η ανάπτυξη ενός νησιού δεν κρίνεται από τον αριθμό των ανακοινώσεων ή των συμβάσεων που υπογράφονται, αλλά από τα έργα που παραδίδονται και λειτουργούν προς όφελος των πολιτών.
Γι' αυτό και έχει ιδιαίτερη σημασία οι επισημάνσεις που διατυπώνονται από την κοινωνία, τους επαγγελματικούς φορείς και την αυτοδιοίκηση να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη. Απαιτείται καλύτερος συντονισμός, ενίσχυση των τεχνικών υπηρεσιών, συνεχής παρακολούθηση της προόδου και αποφασιστικότητα στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που εμφανίζονται κατά την υλοποίηση των έργων.
Η Σάμος δεν έχει την πολυτέλεια να χάνει άλλο χρόνο. Οι υποδομές αποτελούν προϋπόθεση για την ανάπτυξη, την ποιότητα ζωής και την ασφάλεια των κατοίκων. Και το ζητούμενο δεν είναι να εξαγγέλλονται νέα έργα, αλλά να ολοκληρώνονται έγκαιρα, σωστά και χωρίς αδικαιολόγητες καθυστερήσεις. Μόνο τότε οι διαθέσιμοι πόροι θα μετατραπούν σε πραγματικό αναπτυξιακό όφελος για το νησί.
