Η νέα εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών αλλάζει το καθεστώς για εργαζόμενους αιρετούς, υποχρεώνει τους δημάρχους να επανεξετάσουν τη σύνθεση των αντιδημαρχιών τους και επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα αν οι θέσεις ευθύνης αποτελούν λειτούργημα ή πολιτικό προνόμιο.
Τι αλλάζει για αντιδημάρχους, προέδρους Δημοτικών Συμβουλίων και εργαζόμενους αιρετούς – Γιατί πολλοί δήμαρχοι ενδέχεται να οδηγηθούν σε ανασχηματισμό των διοικήσεών τους
Η Εγκύκλιος 10 του Υπουργείου Εσωτερικών για την εφαρμογή του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026) δεν αποτελεί μία ακόμη ερμηνευτική οδηγία της δημόσιας διοίκησης. Αντίθετα, επηρεάζει άμεσα τον τρόπο λειτουργίας των δημοτικών αρχών και ήδη προκαλεί έντονο προβληματισμό στους κόλπους της αυτοδιοίκησης.
Οι νέες οδηγίες αποσαφηνίζουν το καθεστώς των ειδικών αδειών, της αντιμισθίας και της υπηρεσιακής κατάστασης των αιρετών που εργάζονται στον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα. Παράλληλα, οδηγούν αρκετούς δημάρχους στην ανάγκη να επανεξετάσουν τη σύνθεση των αντιδημαρχιών τους, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις οι μέχρι σήμερα επιλογές τους δεν μπορούν πλέον να λειτουργήσουν με τον ίδιο τρόπο.
Πίσω όμως από τις τεχνικές διατάξεις, αναδεικνύεται ένα ευρύτερο πολιτικό μήνυμα: η θέση του αντιδημάρχου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τιμητική διάκριση ή ως αποτέλεσμα εσωτερικών πολιτικών ισορροπιών. Το Υπουργείο επαναφέρει στο προσκήνιο την ουσία της διοίκησης: όποιος αναλαμβάνει αρμοδιότητες πρέπει να έχει και τη δυνατότητα να τις ασκεί πραγματικά.
Οι μεγαλύτερες αλλαγές
1. Οι άμισθοι αντιδήμαρχοι που είναι δημόσιοι υπάλληλοι
Το σημείο που έχει προκαλέσει τις περισσότερες συζητήσεις αφορά τους άμισθους αντιδημάρχους οι οποίοι είναι ταυτόχρονα δημόσιοι υπάλληλοι.
Η εγκύκλιος ερμηνεύει ότι οι κατηγορίες εργαζομένων που υπάγονται στις ειδικές διατάξεις του άρθρου 294 του νέου Κώδικα δεν μπορούν να συνεχίσουν να ασκούν καθήκοντα άμισθου αντιδημάρχου με το σημερινό καθεστώς.
Αυτό σημαίνει ότι πολλοί δήμοι θα χρειαστεί να εξετάσουν αν οι συγκεκριμένοι αντιδήμαρχοι μπορούν να παραμείνουν στις θέσεις τους ή αν θα πρέπει να αντικατασταθούν.
Δεν αποκλείεται μάλιστα να υπάρξουν διαφορετικές νομικές ερμηνείες, καθώς ήδη αρκετοί αυτοδιοικητικοί θεωρούν ότι η εγκύκλιος υπερβαίνει το γράμμα του νόμου.
2. Τι ισχύει πλέον για τους δημόσιους υπαλλήλους
Ένας δημόσιος υπάλληλος που ορίζεται έμμισθος αντιδήμαρχος τίθεται σε αναστολή άσκησης των υπηρεσιακών του καθηκόντων για όσο διάστημα ασκεί τα καθήκοντα του αντιδημάρχου.
Αμείβεται από τον δήμο με την προβλεπόμενη αντιμισθία και δεν μπορεί ταυτόχρονα να ασκεί πλήρως τα καθήκοντα της οργανικής του θέσης.
Με απλά λόγια, ο νομοθέτης θεωρεί ότι η θέση του αντιδημάρχου αποτελεί καθημερινή διοικητική απασχόληση και όχι παράλληλη δραστηριότητα.
3. Τι αλλάζει για τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα
Οι ιδιωτικοί υπάλληλοι διαθέτουν πλέον δύο επιλογές.
Είτε λαμβάνουν ειδική άδεια άνευ αποδοχών για όλη τη διάρκεια της θητείας τους, οπότε λαμβάνουν την αντιμισθία του αντιδημάρχου,
είτε συνεχίζουν κανονικά την εργασία τους και δικαιούνται ειδική άδεια έως 60 εργάσιμων ημερών ετησίως για την άσκηση των αυτοδιοικητικών καθηκόντων τους.
4. Οι πρόεδροι των Δημοτικών Συμβουλίων
Σημαντικές είναι και οι αλλαγές για τους προέδρους των Δημοτικών Συμβουλίων.
Η εγκύκλιος ξεκαθαρίζει ότι δεν αντιμετωπίζονται πλέον με το προηγούμενο καθεστώς πλήρους απαλλαγής από την εργασία τους.
Δικαιούνται ειδική άδεια 60 ημερών τον χρόνο, επιπλέον των αδειών που προβλέπονται για τη συμμετοχή στις συνεδριάσεις.
5. Θεσμική ενίσχυση της αντιπολίτευσης
Για πρώτη φορά αναγνωρίζεται ουσιαστικά και ο ρόλος των επικεφαλής των παρατάξεων της μειοψηφίας.
Οι επικεφαλής της αντιπολίτευσης αποκτούν δικαίωμα ειδικής άδειας 30 εργάσιμων ημερών τον χρόνο, ώστε να μπορούν να ασκούν αποτελεσματικότερα τα καθήκοντά τους.
Πρόκειται για μία αλλαγή που ενισχύει θεσμικά τον ελεγκτικό ρόλο της αντιπολίτευσης μέσα στους δήμους.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Η εγκύκλιος δεν αλλάζει μόνο διαδικασίες.
Αλλάζει τη φιλοσοφία λειτουργίας των δημοτικών διοικήσεων.
Ένας δήμαρχος που μέχρι σήμερα είχε επιλέξει αντιδημάρχους με κυρίως πολιτικά ή παραταξιακά κριτήρια, καλείται πλέον να εξετάσει και ένα ακόμη στοιχείο:
Μπορεί ο συγκεκριμένος άνθρωπος να ασκήσει καθημερινά τα καθήκοντά του;
Αν η απάντηση είναι αρνητική, τότε είναι πιθανό να χρειαστεί αντικατάσταση.
Αυτό σημαίνει ότι σε αρκετούς δήμους της χώρας δεν αποκλείεται να υπάρξουν διορθωτικές κινήσεις ή ακόμη και ανασχηματισμοί των δημοτικών διοικήσεων.
Η μεγάλη εικόνα
Η εγκύκλιος αποτυπώνει μια βαθύτερη φιλοσοφία.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί με την αντίληψη ότι οι αντιδημαρχίες αποτελούν «πολιτικά παράσημα» ή μέσα εσωτερικής ισορροπίας των δημοτικών παρατάξεων.
Τα τελευταία χρόνια διαμορφώθηκε σε αρκετούς δήμους μια κουλτούρα σύμφωνα με την οποία η ανάληψη μιας αντιδημαρχίας θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητη ανταμοιβή για τη στήριξη του δημάρχου ή για την εκλογική δύναμη ενός συμβούλου.
Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική.
Ο αντιδήμαρχος δεν είναι τιμητικός τίτλος.
Είναι διοικητική θέση υψηλής ευθύνης, που απαιτεί καθημερινή παρουσία, συνεχή λήψη αποφάσεων, φυσική παρουσία στις υπηρεσίες, επαφή με τους πολίτες και διαρκή λογοδοσία.
Η νέα εγκύκλιος επιχειρεί να επαναφέρει αυτή την αρχή στο επίκεντρο της αυτοδιοίκησης.
Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο μήνυμά της.
Όχι οι πιθανές αλλαγές στα πρόσωπα, αλλά η υπενθύμιση ότι η διοίκηση ενός δήμου δεν μπορεί να ασκείται περιστασιακά ή στον ελεύθερο χρόνο των αιρετών.
Οι θέσεις ευθύνης υπάρχουν για να παράγουν έργο και αποτελέσματα. Και αυτό προϋποθέτει χρόνο, διαθεσιμότητα και ουσιαστική διοικητική παρουσία.
Στο επόμενο διάστημα θα φανεί αν οι δήμοι θα προσαρμοστούν απλώς στις νέες διατάξεις ή αν η εγκύκλιος θα αποτελέσει την αφορμή για μια βαθύτερη αλλαγή νοοτροπίας στη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
