του Σπύρου Γαλάνη (*)
Σε εξέλιξη βρίσκεται, η συζήτηση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, συζήτηση που αφορά ουσιαστικά το μέλλον των ελληνικών τουριστικών προορισμών. Η βιώσιμη ανάπτυξη, η προσέλκυση επενδύσεων, η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της χώρας, βασικοί άξονες αυτού του σχεδιασμού.
Αναμφίβολα μια σημαντική και αναγκαία διαδικασία.
Ωστόσο, μέσα στη συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα των προορισμών, τις τουριστικές υποδομές, τις περιβαλλοντικές πιέσεις και τις νέες επενδύσεις, για ακόμη μια φορά απουσιάζει μια κρίσιμη παράμετρος, η υγεία.
Όταν σχεδιάζουμε έναν τουριστικό προορισμό, συνήθως έχουμε στο νου μας ξενοδοχεία, αεροδρόμια, λιμάνια, οδικά δίκτυα, υδάτινους πόρους και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Πολύ λιγότερο συζητάμε αν οι υπηρεσίες υγείας μπορούν να ανταποκριθούν στον πραγματικό πληθυσμό που εξυπηρετεί ένας προορισμός κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου.
Κι όμως, η υγειονομική επάρκεια αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της φέρουσας ικανότητας ενός τόπου. Στην πράξη, χωρίς αυτήν ένας προορισμός απλώς δεν μπορεί να σταθεί.
Παρόλα αυτά σχεδιάζουμε νέες τουριστικές επενδύσεις, επιδιώκουμε αύξηση των αφίξεων και επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου χωρίς να εξετάζουμε αν οι δομές υγείας μπορούν να υποστηρίξουν αυτή την ανάπτυξη. Χωρίς να δούμε εάν υπάρχουν ιατροί και απαραίτητες δομές που θα υποστηρίξουν.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σημαντικό όταν βλέπουμε πως το ίδιο το νέο χωροταξικό πλαίσιο αναγνωρίζει τον τουρισμό υγείας ως μία από τις ειδικές μορφές τουρισμού που μπορούν να αναπτυχθούν στη χώρα.
Ο τουρισμός υγείας, όμως, δεν μπορεί να αναπτυχθεί μόνο με νομοθετικές αναφορές ή μεμονωμένες επενδύσεις. Απαιτεί ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον υγειονομικής ασφάλειας και αξιοπιστίας. Ο επισκέπτης που επιλέγει έναν προορισμό για λόγους υγείας, αποκατάστασης ή ευεξίας δεν αξιολογεί μόνο την ποιότητα των συγκεκριμένων παρεχόμενων υπηρεσιών που έρχεται να λάβει. Αξιολογεί συνολικά και το σύστημα υγείας που υποστηρίζει τον προορισμό.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι χώρες που πέτυχαν να αναπτύξουν ισχυρό τουρισμό υγείας δεν επένδυσαν αποκλειστικά μόνο σε ιδιωτικές υποδομές. Ενσωμάτωσαν την υγεία στον αναπτυξιακό και χωροταξικό τους σχεδιασμό, δημιουργώντας δίκτυα που συνδέουν τουρισμό, υγειονομικές υπηρεσίες και τοπικές υποδομές.
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα. Διαθέτει υψηλού επιπέδου ιατρικό προσωπικό, αξιόλογες υπηρεσίες υγείας, εξαιρετικό κλίμα και ένα ισχυρό τουριστικό brand. Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, δεν υπάρχει ακόμη, ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που να συνδέει συστηματικά τον χωροταξικό σχεδιασμό των προορισμών με τις ανάγκες της υγειονομικής κάλυψης και τις προοπτικές του τουρισμού υγείας.
Η Κέρκυρα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της συζήτησης.
Στο πρόσφατο άρθρο μου με τίτλο «Υγειονομική κάλυψη και Τουρισμός: Ένα αόρατο αλλά κρίσιμο πλεονέκτημα της Κέρκυρας» είχα επισημάνει ότι το δίκτυο πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας , Ιδιωτικό και Δημόσιο ( ιδιαίτερα ανεπτυγμένο) λειτουργεί ως ένας αθέατος αλλά ιδιαίτερα σημαντικός πυλώνας του τουριστικού προϊόντος του νησιού.
Οι περισσότεροι επισκέπτες δεν γνωρίζουν τις δομές που λειτουργούν πίσω από την καθημερινότητα του νησιού. Γνωρίζουν όμως ότι όταν χρειαστούν βοήθεια θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε υγειονομική υπηρεσία ( Ιδιωτική ή Δημόσια), σε γιατρό, Κέντρο Υγείας, ασθενοφόρο ή Νοσοκομείο.
Αυτή η αίσθηση ασφάλειας αποτελεί μέρος της συνολικής εμπειρίας του επισκέπτη και δείκτη επιλογής προορισμού.
Ταυτόχρονα όμως στη Κέρκυρα υπάρχει και μια άλλη σημαντική πραγματικότητα. Όσο αυξάνεται η τουριστική κίνηση, τόσο αυξάνονται και οι απαιτήσεις από το σύστημα υγείας. Τα καλοκαίρια, το νησί μπορεί να διπλασιάζει ή και να τριπλασιάζει τον πληθυσμό του, αλλά το σύστημα υγείας παραμένει το ίδιο. Οι ανάγκες ενός νησιού που φιλοξενεί πολλαπλάσιο πληθυσμό κατά τους καλοκαιρινούς μήνες δεν μπορούν να αξιολογούνται με βάση μόνο τα μόνιμα δημογραφικά δεδομένα.
Η πίεση που δέχονται οι υπηρεσίες και οι δομές πρωτοβάθμιας υγείας και το νοσοκομείο του νησιού δείχνουν ξεκάθαρα ότι η τουριστική ανάπτυξη και η υγειονομική επάρκεια είναι άμεσα συνδεδεμένες.
Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό παράδειγμα και αίτημα χρόνων, η ίδρυση και λειτουργία του νέου τομέα ΕΚΑΒ στη Βόρεια Κέρκυρα, αποτέλεσε ένα ιδιαίτερα σημαντικό βήμα. Η δημιουργία του δεν ήταν απλώς μια υγειονομική παρέμβαση, αλλά μια ουσιαστική ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ασφάλειας ενός τουριστικού προορισμού που κατά τους καλοκαιρινούς μήνες δέχεται πολύ μεγάλο αριθμό επισκεπτών.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη ανέδειξε στην πράξη κάτι που συχνά παραβλέπεται στον δημόσιο διάλογο. Ότι οι υποδομές υγείας αποτελούν μέρος των κρίσιμων υποδομών ενός τουριστικού προορισμού, ακριβώς όπως τα αεροδρόμια, τα λιμάνια και τα οδικά δίκτυα. Όταν ενισχύεται η δυνατότητα άμεσης ανταπόκρισης σε επείγοντα περιστατικά, δεν ενισχύεται μόνο το σύστημα υγείας. Ενισχύεται συνολικά και η ασφάλεια, η αξιοπιστία και η ποιότητα του τουριστικού προϊόντος.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο ο χωροταξικός σχεδιασμός συναντά την υγεία.
Πριν αποφασίσουμε πόση επιπλέον τουριστική ανάπτυξη μπορεί να υποστηρίξει μια περιοχή, οφείλουμε να εξετάσουμε αν υπάρχουν οι απαραίτητες υγειονομικές υποδομές και αν αυτές μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξημένες ανάγκες που δημιουργούνται και αν όχι να τις ενισχύσουμε.
Ένας πραγματικά σύγχρονος σχεδιασμός τουριστικών προορισμών θα πρέπει να συνυπολογίζει:
Την επάρκεια των υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας( Ιδιωτικής και Δημόσιας)
Τη διαθεσιμότητα και τους χρόνους απόκρισης του ΕΚΑΒ
Την πρόσβαση σε επείγουσα νοσοκομειακή φροντίδα
Τη επαρκή στελέχωση των δημόσιων δομών κατά την τουριστική περίοδο
Τις ανάγκες των ηλικιωμένων επισκεπτών και των ατόμων με χρόνια νοσήματα
Τις δυνατότητες ανάπτυξης υπηρεσιών αποκατάστασης, ευεξίας και τουρισμού υγείας
Τη σύνδεση των νέων τουριστικών επενδύσεων με την ενίσχυση των τοπικών υγειονομικών υποδομών.
Η υγεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια υπηρεσία που ακολουθεί εκ των υστέρων την ανάπτυξη. Πρέπει να αποτελεί μέρος του σχεδιασμού της.
Εάν θέλουμε πραγματικά να διεκδικήσουμε μεγαλύτερο μερίδιο από τη διεθνώς αναπτυσσόμενη αγορά του τουρισμού υγείας, τότε η υγειονομική επάρκεια πρέπει να ενταχθεί στον πυρήνα του χωροταξικού σχεδιασμού και της πολιτικής για τον τουρισμό.
Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να συζητάμε για τουρισμό υγείας χωρίς να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για να αναπτυχθεί.
Ίσως τελικά η μεγάλη πρόκληση του νέου χωροταξικού να μην είναι μόνο πού θα κατασκευαστούν νέες τουριστικές μονάδες ή πώς θα αυξηθούν οι αφίξεις. Ίσως η πραγματική πρόκληση να είναι η δημιουργία προορισμών που θα προσφέρουν όχι μόνο φιλοξενία, αλλά και ασφάλεια, ανθεκτικότητα και εμπιστοσύνη.
Γιατί η φέρουσα ικανότητα ενός τουριστικού προορισμού δεν είναι μόνο περιβαλλοντική ή πολεοδομική.
Είναι και υγειονομική.
(*) Ο κ. Σπύρος Γαλάνης είναι γενικός οικογενειακός ιατρός και πρώην αντιδήμαρχος υγείας κεντρικής Κέρκυρας.
ΠΗΓΗ https://money-tourism.gr/
