Έντονο προβληματισμό προκαλούν τα στοιχεία που έχουν έρθει στο φως σχετικά με την εκτεταμένη λήψη φερτών και λίθινων υλικών από ρέματα της Σάμου στο πλαίσιο δημόσιου οδικού έργου της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου.
Σύμφωνα με υπηρεσιακά έγγραφα, εγκρίθηκε η απομάκρυνση δεκάδων χιλιάδων κυβικών μέτρων υλικών από χειμάρρους και υδατορέματα του νησιού για τις ανάγκες του έργου:
«ΕΘΝΙΚΗ ΟΔΟΣ ΣΑΜΟΣ – ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΤΜΗΜΑ ΑΓ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ – ΠΕΤΑΛΙΔΕΣ & ΓΕΦΥΡΑ ΡΕΜΑΤΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΠΛΑΤΑΝΑΚΙΑ».
Η Κτηματική Υπηρεσία Σάμου, επικαλούμενη το άρθρο 68 του Ν.4839/2021, δηλώνει ότι «δεν έχει αντίρρηση» για τη λήψη πλεονάζοντος λίθινου υλικού από συγκεκριμένα ρέματα της περιοχής, ενώ η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Περιφέρειας αναφέρει ότι έχουν ληφθεί οι απαραίτητες εγκρίσεις και ότι έχει γίνει ενημέρωση του φακέλου της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
Ωστόσο, πίσω από τις γενικές διοικητικές διαβεβαιώσεις ανακύπτουν σοβαρά νομικά και περιβαλλοντικά ερωτήματα.
«Δεν έχουμε αντίρρηση» ή πλήρης αδειοδότηση;
Το πρώτο και βασικότερο ζήτημα αφορά το ίδιο το περιεχόμενο της διοικητικής κάλυψης.
Η Κτηματική Υπηρεσία δεν φαίνεται να εκδίδει ρητή άδεια απόληψης αδρανών υλικών, αλλά διατυπώνει ότι:
«δεν έχει αντίρρηση».
Νομικοί και τεχνικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η διατύπωση αυτή δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με πλήρη διοικητική ή περιβαλλοντική αδειοδότηση επέμβασης σε υδατόρεμα.
Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν πρόκειται για:
εκτεταμένες απομακρύνσεις υλικών,
βαρέα μηχανήματα εντός κοίτης,
συνεχή δρομολόγια φορτηγών,
και μεγάλους όγκους εξορυσσόμενου υλικού.
Καθαρισμός ρέματος ή οργανωμένη απόληψη αδρανών;
Το άρθρο 68 του Ν.4839/2021 προβλέπει δυνατότητα αξιοποίησης φερτών υλικών που προκύπτουν από καθαρισμούς ρεμάτων σε πληγείσες περιοχές.
Ωστόσο, το κρίσιμο νομικό ερώτημα είναι αν στην πράξη:
πραγματοποιήθηκε απλή απομάκρυνση πλεοναζόντων φερτών υλών,
ή
εάν η δραστηριότητα απέκτησε χαρακτηριστικά οργανωμένης εξόρυξης και παραγωγής αδρανών υλικών.
Το ερώτημα αυτό αποκτά βαρύτητα λόγω:
των ποσοτήτων που αναφέρονται στα υπηρεσιακά έγγραφα,
της διάρκειας των εργασιών,
και των παρεμβάσεων εντός φυσικών κοιτών.
Περιβαλλοντικοί κύκλοι σημειώνουν ότι κάθε σημαντική μεταβολή κοίτης, διατομής ή υδρολογικής συμπεριφοράς υδατορέματος απαιτεί αυστηρή περιβαλλοντική τεκμηρίωση και ειδικές εγκρίσεις.
Υπήρξε πλήρης περιβαλλοντική κάλυψη;
Η Περιφέρεια αναφέρει ότι:
«ενημερώθηκε ο φάκελος της ΜΠΕ».
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί:
τυχόν τροποποιήσεις ΑΕΠΟ,
ειδικές εγκρίσεις επέμβασης σε υδατόρεμα,
υδρολογικές μελέτες,
τεχνικές επιμετρήσεις,
ούτε αυτοψίες που να τεκμηριώνουν την ακριβή έκταση των επεμβάσεων.
Το γεγονός αυτό προκαλεί ερωτήματα ως προς:
την πληρότητα της περιβαλλοντικής διαδικασίας,
αλλά και το κατά πόσο τηρήθηκαν όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες της νομοθεσίας περί υδατορεμάτων και προστασίας περιβάλλοντος.
Πιθανοί εμπλεκόμενοι ελεγκτικοί φορείς
Σε περίπτωση περαιτέρω διερεύνησης, αρμοδιότητα ενδέχεται να έχουν:
η Κτηματική Υπηρεσία Σάμου,
η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Π.Ε. Σάμου,
η Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου,
το Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος,
οι υπηρεσίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας,
καθώς και οι εισαγγελικές αρχές, εφόσον προκύψουν ζητήματα διοικητικής ή περιβαλλοντικής νομιμότητας.
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς αφορά:
παρεμβάσεις σε φυσικά υδατορέματα,
δημόσιο έργο μεγάλης κλίμακας,
και διαχείριση φυσικών πόρων σε προστατευόμενο περιβαλλοντικό πλαίσιο.
Μέχρι στιγμής πάντως, από τα διαθέσιμα έγγραφα δεν προκύπτει ότι οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν χωρίς γνώση των αρμόδιων υπηρεσιών, καθώς υπάρχουν επίσημες υπηρεσιακές αναφορές, διοικητική αλληλογραφία και επίκληση συγκεκριμένου νομοθετικού πλαισίου για την υλοποίηση των σχετικών εργασιών.
