Η πιθανότητα μιας γενικευμένης ανάφλεξης στο Ιράν προκαλεί ήδη έντονη ανησυχία στους διεθνείς αναλυτές, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την περιοχή. Σε άμεση ανάλυσή της, η διεθνής εταιρεία στρατηγικών συμβούλων Teneo επισημαίνει ότι η Τουρκία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας πιθανής περιφερειακής αποσταθεροποίησης, η οποία δεν θα περιοριστεί μόνο σε στρατιωτικό επίπεδο αλλά θα επηρεάσει οικονομία, ενέργεια και μεταναστευτικές ροές.
Σύμφωνα με την εκτίμηση των αναλυτών, τα ρίσκα που δημιουργούνται είναι πολυεπίπεδα. Η νέα αναταραχή στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να προκαλέσει από ένα νέο μεταναστευτικό κύμα μέχρι αναζωπύρωση του Κουρδικού ζητήματος, ενεργειακό σοκ στις διεθνείς αγορές και σημαντική οικονομική επιβάρυνση για τα κράτη της περιοχής.
Στο επίκεντρο αυτής της γεωπολιτικής εξίσωσης βρίσκεται η Τουρκία. Η Άγκυρα παρακολουθεί με αυξημένη ανησυχία τις εξελίξεις στα ανατολικά της σύνορα, καθώς το Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια γειτονική χώρα, αλλά έναν κρίσιμο γεωστρατηγικό παράγοντα σταθερότητας. Για την τουρκική ηγεσία λειτουργεί μέχρι σήμερα ως ένα είδος «αναχώματος» που περιορίζει μεταναστευτικές πιέσεις, ενεργειακές απειλές αλλά και ζητήματα ασφάλειας που προέρχονται από την ευρύτερη περιοχή της Κεντρικής Ασίας.
Η γεωγραφία παίζει καθοριστικό ρόλο. Τουρκία και Ιράν μοιράζονται σύνορα μήκους περίπου 534 χιλιομέτρων, γεγονός που καθιστά την Άγκυρα τον πρώτο αποδέκτη πιθανών εξελίξεων σε περίπτωση αποσταθεροποίησης της Τεχεράνης. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι μια σοβαρή κρίση θα ενεργοποιήσει ένα σύνθετο πλέγμα γεωπολιτικών κινδύνων, οι οποίοι θα επηρεάσουν τόσο την εσωτερική σταθερότητα της Τουρκίας όσο και τη σχέση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το πιο άμεσο και ορατό ρίσκο αφορά το μεταναστευτικό. Το Ιράν φιλοξενεί έναν από τους μεγαλύτερους προσφυγικούς πληθυσμούς στον κόσμο. Σύμφωνα με στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, τουλάχιστον 750.000 Αφγανοί πρόσφυγες είναι επίσημα καταγεγραμμένοι στη χώρα. Ωστόσο, οι πραγματικοί αριθμοί θεωρείται ότι είναι πολύ μεγαλύτεροι, με ορισμένες εκτιμήσεις να ανεβάζουν τον συνολικό αριθμό έως και τα 3,8 εκατομμύρια ανθρώπους.
Σε περίπτωση κατάρρευσης της κρατικής δομής στο Ιράν, ένα σημαντικό μέρος αυτού του πληθυσμού —μαζί με Ιρανούς πολίτες που θα επιδιώξουν να εγκαταλείψουν τη χώρα— θα μπορούσε να κινηθεί προς τα δυτικά. Το πιθανότερο πέρασμα είναι τα σύνορα με την Τουρκία, γεγονός που θα δημιουργούσε ένα νέο κύμα μετακίνησης πληθυσμών προς την Ευρώπη.
Για την Άγκυρα, η εξέλιξη αυτή θα αποτελούσε σοβαρή πρόκληση. Η Τουρκία ήδη φιλοξενεί εκατομμύρια πρόσφυγες από προηγούμενες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, ενώ η κοινωνική ένταση γύρω από το μεταναστευτικό έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Σε συνδυασμό με τις οικονομικές πιέσεις και τον υψηλό πληθωρισμό, μια νέα μαζική εισροή θα μπορούσε να μετατραπεί σε παράγοντα πολιτικής αστάθειας.
Στην ανάλυση της Teneo επισημαίνεται ότι η Τουρκία θεωρεί το Ιράν «τελευταίο φίλτρο» πριν από την Ευρώπη. Αν αυτό το φίλτρο καταρρεύσει, η μεταναστευτική πίεση θα μεταφερθεί αναπόφευκτα προς τα δυτικά σύνορα της χώρας και από εκεί προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το σενάριο αυτό επαναφέρει στο προσκήνιο και τον ρόλο της Ελλάδας. Τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου αποτελούν την πιο κοντινή ευρωπαϊκή πύλη από τα τουρκικά παράλια και ιστορικά έχουν βρεθεί στο επίκεντρο μεγάλων μεταναστευτικών ροών. Μια νέα κρίση στην περιοχή της Μέσης Ανατολής θα μπορούσε να αυξήσει ξανά την πίεση στα ελληνικά σύνορα.
Παράλληλα, οι γεωπολιτικές επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στο μεταναστευτικό. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι μια μεγάλη αποσταθεροποίηση στο Ιράν θα μπορούσε να επηρεάσει τις ενεργειακές αγορές, να ενισχύσει περιφερειακές συγκρούσεις και να προκαλέσει ανακατατάξεις στις ισορροπίες ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η μετακίνηση πληθυσμών αποτελεί συχνά την πιο άμεση και ορατή συνέπεια. Και όπως έχει δείξει η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών, οι πρώτες επιπτώσεις φτάνουν συνήθως στα σύνορα της Ευρώπης.
Η εξέλιξη της κρίσης στο Ιράν θα καθορίσει τελικά και το μέγεθος του φαινομένου. Αν η ένταση περιοριστεί, οι επιπτώσεις ίσως μείνουν ελεγχόμενες. Αν όμως η περιοχή οδηγηθεί σε μια ευρύτερη αποσταθεροποίηση, τότε η Ευρώπη ενδέχεται να βρεθεί μπροστά σε μια νέα μεταναστευτική δοκιμασία, με την Τουρκία και το Αιγαίο στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Πηγές/// Reuters BBC Al Jazeera UNHCR – United Nations High Commissioner for Refugees Teneo Intelligence International Crisis Group
