Η Σάμος διαθέτει πραγματικές προοπτικές ανάπτυξης, αρκεί αυτές να ενταχθούν σε ένα συγκροτημένο στρατηγικά πολιτικό σχέδιο και να μην εξαντλούνται σε γενικόλογες εξαγγελίες. Το διακύβευμα είναι σαφές: παραγωγή, κοινωνική συνοχή και παραμονή των νέων στον τόπο τους, άρα διατήρηση και περαιτέρω αύξηση του πληθυσμού. Αντί κινήτρων για αυτά, βιώνουμε πολλές φορές ακόμη και την καταστρατήγηση της νησιωτικότητας.
Η Σάμος δεν είναι φτωχή σε δυνατότητες, είναι φτωχή σε στρατηγική. Παρά τη γεωπολιτική της σημασία ως ακριτικό νησί εθνικής σημασίας, εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με αδιαφορία από την κεντρική εξουσία.
Ο καταστροφικός σεισμός του 2020 θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία ανασυγκρότησης. Αντ’ αυτού, παραμένει έως σήμερα σύμβολο χαμένης ευκαιρίας. Η μετασεισμική πολιτική περιορίστηκε σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, χωρίς συνολικό όραμα. Η γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις και η αβεβαιότητα εξάντλησαν τους πληγέντες, ενώ πολλοί νέοι οδηγήθηκαν στη φυγή από το νησί. Η αποκατάσταση δεν συνδέθηκε ποτέ με αναπτυξιακή επανεκκίνηση, ούτε με κίνητρα παραμονής.
Χαρακτηριστική είναι η εικόνα στον τομέα της εκπαίδευσης. Σχολικά συγκροτήματα εξακολουθούν να λειτουργούν σε ακατάλληλες ή προσωρινές εγκαταστάσεις, χρόνια μετά τον σεισμό, υπονομεύοντας την ασφάλεια και την εκπαιδευτική διαδικασία.
Ιδιαίτερα έντονο είναι και το πρόβλημα της μη αποκατάστασης εκκλησιών και θρησκευτικών μνημείων που υπέστησαν σοβαρές ζημιές από τον σεισμό. Πρόκειται για χώρους λατρείας αλλά και ζωντανά κύτταρα της τοπικής κοινωνίας και μνημεία της πολιτιστικής ταυτότητας, η εγκατάλειψη των οποίων εντείνει το αίσθημα απαξίωσης και απώλειας ιστορικής συνέχειας.
Παράλληλα, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, αντί να ενισχύεται ως κρίσιμος αναπτυξιακός πυλώνας, κινδυνεύει με περαιτέρω υποβάθμιση. Όμως, ανεξάρτητα από το Πανεπιστήμιο, διάφορες σχολές θα μπορούσαν να ιδρυθούν και να λειτουργήσουν στο νησί, δίνοντας διέξοδο μόρφωσης και παραμονής των νέων, τονώνοντας παράλληλα και την τοπική οικονομία.
Στον πρωτογενή τομέα, τα προβλήματα παραμένουν άλυτα. Ένα οξύ και διαρκώς επιδεινούμενο ζήτημα είναι η ανεξέλεγκτη παρουσία αγριόχοιρων. Οι καταστροφές σε καλλιέργειες είναι εκτεταμένες, πλήττοντας περαιτέρω το εισόδημα των αγροτών και λειτουργώντας αποτρεπτικά σε κάθε προσπάθεια παραγωγικής ανασυγκρότησης. Η απουσία συντονισμένου σχεδίου διαχείρισης και η μη καταβολή αποζημιώσεων αποδεικνύουν ακόμη μία φορά την απόσταση της Πολιτείας από τα πραγματικά προβλήματα της τοπικής κοινωνίας.
Οι δημόσιες υποδομές οφείλουν να έχουν σαφές κοινωνικό πρόσημο. Στην Υγεία, η πλήρωση όλων των οργανικών κενών στο Νοσοκομείο Σάμου αποτελεί άμεση ανάγκη. Είναι αδιανόητο να χρειάζεται να ταξιδέψει κάποιος ασθενής και οι συνοδοί του εκτός νήσου για βασικές εξετάσεις ή περίθαλψη.
Στις μεταφορές, τόσο η ακτοπλοΐα όσο και οι αεροπορικές συνδέσεις πρέπει να εξασφαλίζουν κοινωνικό τιμολόγιο, με άμεση εφαρμογή του μεταφορικού ισοδύναμου κατά την αγορά των εισιτηρίων.
Παράλληλα, η ενίσχυση των ψηφιακών υποδομών για τηλεργασία, τηλεϊατρική και εξ αποστάσεως υπηρεσίες είναι σε πολλές περιπτώσεις αναγκαία, ώστε το νησί και τα κοντινά μικρότερα νησιά να μη βιώνουν συνθήκες απομόνωσης.
Εν κατακλείδι, η Σάμος μπορεί να αναπτυχθεί και να συγκρατήσει τον πληθυσμό της. Όχι όμως με επιδοματικές λογικές, ούτε με τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού και τις κενές εθνικές ρητορείες. Χρειάζεται ένα συνεκτικό, πατριωτικό και κοινωνικό σχέδιο ανάπτυξης, που θα αντιμετωπίζει τις πραγματικές ανάγκες του τόπου και θα αποδίδει στην ακριτική Ελλάδα τη σημασία και τη θέση που της αναλογεί.
Νίκος Τριανταφύλλου
Πρώην Περιφερειακός σύμβουλος
