Της Camino Mortera-Martinez
Η Σένγκεν, η συμφωνία που καταργεί τους ελέγχους στα εθνικά σύνορα σε μέρη της ΕΕ, μπορεί να εκτροχιαστεί. Ο πρωτοφανής αριθμός αιτούντων ασύλου και τρεις μεγάλες τρομοκρατικές επιθέσεις σε ένα μόλις χρόνο, έχουν οδηγήσει διάφορα κράτη-μέλη να εισάγουν προσωρινούς συνοριακούς ελέγχους.
Τους τελευταίους δύο μήνες, η ροή προσφύγων και αιτούντων ασύλου έχει μειωθεί. Και αυτό κυρίως εξαιτίας μιας συμφωνίας μεταξύ ΕΕ-Τουρκίας για να στέλνουν πίσω τους παράτυπους μετανάστες από την Ελλάδα, και λόγω του ότι έκλεισαν τα σύνορα μεταξύ των βαλκανικών χωρών.
Η βελτίωση μπορεί να μην διαρκέσει: η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας είναι εύθραυστη και θα μπορούσε να καταρρεύσει για νομικούς, πολιτικούς και πρακτικούς λόγους. Και οι αιτούντες ασύλου μπορεί να επιστρέψουν στα πιο επικίνδυνα περάσματα, από τη Λιβύη στην Ιταλία.
Εκτός κι αν η ΕΕ βρει μια βιώσιμη λύση στην κρίση, υπάρχει κίνδυνος τα εθνικά σύνορα να επανέλθουν μονίμως σε όλη την Ευρώπη.
Η αποτυχία της Σένγκεν θα ήταν κακή για την οικονομία της Ευρώπης. Η Ζώνη της Σένγκεν επιτρέπει άνετα τα ταξίδια σε όλη την Ευρώπη. Και τροφοδοτεί την κινητικότητα της εργασίας και του εμπορίου μεταξύ των χωρών της Σένγκεν.
Το τέλος της Σένγκεν θα ήταν ένα μεγάλο πλήγμα για το πρεστίζ και την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτι που θα μπορούσε στη συνέχεια να αποτελέσει αντικείμενο εκμετάλλευσης από τα λαϊκιστικά κόμματα.
Για να σωθεί η Σένγκεν, η ΕΕ χρειάζεται να ανακτήσει τον έλεγχο των εξωτερικών της συνόρων. Η κοινή ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική και πολιτική ασφάλειας είναι κρίσιμες για αυτό, αλλά θα χρειαστούν χρονιά για να οικοδομηθούν. Στο μεταξύ η Ευρώπη πρέπει να βρει τρόπους να διαχειριστεί τους αιτούντες ασύλου με έναν μεθοδικό τρόπο και να διατηρήσει τους Ευρωπαίους πολίτες ασφαλείς.
Οι ρίζες της τρέχουσας προσφυγικής κρίσης βρίσκονται στις συγκρούσεις εκτός των συνόρων της ΕΕ. Αλλά μέχρι να διευθετηθούν αυτές οι συγκρούσεις, η ΕΕ πρέπει να κάνει τέσσερα πράγματα για να αντιμετωπίσει την ροή όσων ζητούν άσυλο:
Να παρέχει στα hotspots –κέντρα επεξεργασίας μεταναστών στην Ελλάδα και την Ιταλία –περισσότερα λεφτά, προσωπικό και εξοπλισμό.
Να καταστήσει σαφές ότι κάθε χώρα της Σένγκεν θα πάρει το μερίδιο των προσφύγων που της αναλογεί. Για αυτό, η ΕΕ χρειάζεται να κάνει περισσότερα για να διασφαλίσει τα εξωτερικά σύνορα της Σένγκεν.
Να προσφέρει στους αιτούντες ασύλου νομικές διόδους στην Ευρώπη, με την επανεγκατάστασή τους στην Ευρώπη από χώρες κοντά στις χώρες προέλευσης των προσφύγων, όπως η Τουρκία και η Αίγυπτος. Και να στείλει πίσω, το συντομότερο δυνατό, όσους έχουν υποβάλει αίτηση για άσυλο και δεν έγινε δεκτή.
Το πορώδες των εξωτερικών συνόρων καθιστά ευκολότερο για τους εγκληματίες, συμπεριλαμβανομένων και των τζιχαντιστών, να εισέλθουν, να ταξιδέψουν και να φύγουν από την Ευρώπη. Για να αντιμετωπιστεί αυτή η απειλή, η ΕΕ πρέπει να:
Κάνει καλύτερη χρήση των υφιστάμενων βάσεων δεδομένων, όπως το σύστημα πληροφοριών της Σένγκεν, το οποίο περιλαμβάνει δεδομένα για καταζητούμενους και υπόπτους ανθρώπους, σε συνδυασμό με την Eurodac, μια βάση που αποθηκεύει τα δαχτυλικά αποτυπώματα όσων κάνουν αίτηση για άσυλο και την βάση δεδομένων Prum η οποία περιλαμβάνει αρχεία δαχτυλικών αποτυπωμάτων και DNA.
