Όπως τόνισε στην εισήγησή του κύριος Ρέππας το Υπουργείο Μεταφορών, Υποδομών και Δικτύων προτίθεται να αναλάβει στο αμέσως προσεχές χρονικό διάστημα νομοθετική πρωτοβουλία, η οποία αναλύεται σε τρία διακριτά μέρη.
Το πρώτο αφορά μεταρρυθμίσεις της νομοθεσίας ανάθεσης και εκπόνησης των μελετών (Ν 3316/2005), το δεύτερο μεταρρυθμίσεις της νομοθεσίας ανάθεσης και εκτέλεσης των δημοσίων έργων (Ν 3669/2008) και το τρίτο την ίδρυση μίας Αρχής ελέγχου των διαδικασιών ωρίμανσης, ανάθεσης και εκτέλεσης των συμβάσεων.
Οι κυριότεροι σκοποί, που εξυπηρετούνται με τη μεταρρύθμιση του Ν 3316/2005, και οι ρυθμίσεις που συντελούν στην εξυπηρέτηση αυτών των σκοπών, είναι:
1. Τροποποιήσεις στα μητρώα μελετητών: Διάσπαση κάποιων κατηγοριών για νέα εξειδικευμένα αντικείμενα, δημιουργία γενικών κατηγοριών (για μελέτες κτηριακών, συγκοινωνιακών, λιμενικών και υδραυλικών έργων) και θέσπιση ειδικών κατηγοριών παρόχων υπηρεσιών.
Οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να εγγράφονται αρχικά σε τέσσερις κατηγορίες μελετών και θα εξελίσσονται περαιτέρω βάσει της αποκτώμενης εμπειρίας σε οσεσδήποτε κατηγορίες (και πλέον των τεσσάρων) υποστηρίζει ο τίτλος σπουδών και η αποκτηθείσα εμπειρία.
Σκοπός των νέων ρυθμίσεων είναι η χορήγηση δυνατότητας επαγγελματικής διεξόδου σε μηχανικούς και άλλους επιστήμονες, με νέα εξειδικευμένα αντικείμενα, η συγκρότηση ομίλων και εταιρειών οι οποίες θα έχουν μόνιμη στελέχωση και θα αναλαμβάνουν ολόκληρη τη μελέτη τεχνικού έργου, η σύσταση εξειδικευμένων κατηγοριών παρόχων υπηρεσιών και η ορθολογική τήρηση του μητρώου, χωρίς περιττούς περιορισμούς.
2. Διαδικασία ωρίμανσης των συμβάσεων: Ο Φάκελος Έργου εγκρίνεται από την Προϊσταμένη Αρχή, ύστερα από σύμφωνη γνώμη της Αρχής Ελέγχου Μελετών και Έργων (ΑΕΜΕ - για συμβάσεις άνω του ορίου εφαρμογής των Οδηγιών 2004/17 και 2004/18) και του Τεχνικού Συμβουλίου (ΤΣ) της αναθέτουσας αρχής, στις λοιπές περιπτώσεις.
Η ΑΕΜΕ, ή το ΤΣ, ελέγχουν την πληρότητα του φακέλου, την ορθή περιγραφή του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου, τον ορθό καθορισμό της προεκτιμώμενης αμοιβής της σύμβασης, τον καθορισμό των αναγκαίων κατηγοριών πτυχίων μελετητών και τον καθορισμό της ορθής διαδικασίας ανάθεσης της μελέτης.
Σκοπός των νέων ρυθμίσεων είναι:
α) Η σωστή περιγραφή και ορισμός του συμβατικού αντικειμένου, ώστε να αποφεύγονται οι τροποποιήσεις του κατά την εκτέλεση της σύμβασης (δηλαδή οι συμπληρωματικές συμβάσεις),
β) ο προσδιορισμός των απαραίτητων ειδικοτήτων μελετητών, ώστε να καλούνται οι αντίστοιχες ειδικότητες,
γ) ο καθορισμός της ορθής διαδικασίας ανάθεσης με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας των μελετών.
3. Διαδικασίες ανάθεσης των μελετών: Το αρχικό στάδιο μελέτης διαχωρίζεται πλήρως από τα υπόλοιπα, όταν η μελέτη αφορά τεχνικό έργο και ο σχεδιασμός του απαιτεί τη μελέτη εναλλακτικών λύσεων (π.χ. χάραξη οδοποιίας).
Στην περίπτωση αυτή ανατίθενται 3 προκαταρκτικές μελέτες έναντι προκαθορισμένης αμοιβής. Μετά την παραλαβή των μελετών, αδειοδοτείται περιβαλλοντικά η καλύτερη λύση και ανατίθενται τα υπόλοιπα στάδια με νέο διαγωνισμό.
Όταν η μελέτη δεν απαιτεί εναλλακτικές λύσεις ανατίθενται όλα τα στάδια, που προβλέπουν οι προδιαγραφές, με την ίδια σύμβαση. Η τήρηση της ορθής διαδικασίας ελέγχεται από την ΑΕΜΕ.
Σκοπός των νέων ρυθμίσεων είναι ο διαχωρισμός των προκαταρκτικών μελετών από τα υπόλοιπα στάδια, που αποσκοπεί στην καλύτερη διαχείριση των διαγωνισμών, με επαρκή προσδιορισμό του αντικειμένου της σύμβασης (φυσικού και οικονομικού), όταν η μελέτη επιδέχεται εναλλακτικές σχεδιαστικές λύσεις και στη συνέχεια ασφαλή και χωρίς κινδύνους αστοχιών ανάθεση των λοιπών σταδίων.
4. Προώθηση της διαφάνειας και αντικειμενικότητας στους διαγωνισμούς: Οι διαδικασίες ανάθεσης των συμβάσεων διεξάγονται από 5μελείς επιτροπές (κατ' εξαίρεσην 3μελείς, όταν κριτήριο ανάθεσης είναι η χαμηλότερη τιμή, ή όταν οι μελέτες είναι κάτω των ορίων των κοινοτικών Οδηγιών).
Οι ειδικότητες των μελών αντιστοιχούν στις ανατιθέμενες κύριες κατηγορίες μελετών. Μόνο ένα εκ των μελών προέρχεται από την αναθέτουσα αρχή.
Τα υπόλοιπα κληρώνονται από καταλόγους στους οποίους εγγράφονται όλοι οι μηχανικοί και άλλοι επιστήμονες, ανά Υπουργείο ή αποκεντρωμένη διοίκηση.
Κριτήρια ανάθεσης των συμβάσεων μελετών είναι πλέον τόσο η χαμηλότερη τιμή (για συμβάσεις κάτω των 300.000 ευρώ, όταν αποτελούνται από μία έως δύο κύριες μελέτες), όσο και η πλέον συμφέρουσα προσφορά (για τις λοιπές συμβάσεις).
Στις συμβάσεις υπηρεσιών κριτήριο είναι η χαμηλότερη τιμή, όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η πλέον συμφέρουσα προσφορά. Καταργείται το κατώτερο όριο παραδεκτού των οικονομικών προσφορών.
Τα λοιπά κριτήρια ανάθεσης αναμορφώνονται προς τον σκοπό της αντικειμενικοποίησης. Τις ενστάσεις κατά των πρακτικών αξιολόγησης των τεχνικών προσφορών εκδικάζει η ΑΕΜΕ.
Σκοπός των νέων ρυθμίσεων είναι η διασφάλιση της διαφάνειας σε μεγαλύτερο βαθμό, αφού στις απαιτητικές συμβάσεις η σύνθεση είναι πενταμελής και τα μέλη δεν επηρεάζονται από την αναθέτουσα αρχή και τους πολιτικούς προϊσταμένους.
Σημαντικός αριθμός απαιτητικών συμβάσεων μελετών ανατίθενται με βάση την πλέον συμφέρουσα προσφορά, με αξιολόγηση βασισμένη σε συγκεκριμένα και αντικειμενικά, κατά το δυνατόν, κριτήρια.
Τα ποσοστά βαρύτητας των υποκριτηρίων, που διαμορφώνουν την τελική βαθμολογία, υπολογίστηκαν έτσι, ώστε να μην επιβραβεύονται διαγωνιζόμενοι που δίνουν μεγάλες εκπτώσεις, αλλά προσφέρουν κακές τεχνικές λύσεις. Οι υπόλοιπες μελέτες (μικρές κατ' αντικείμενο και λιγότερο απαιτητικές από τεχνικής άποψης) ανατίθενται με βάση τη χαμηλότερη τιμή.
5. Σε ό,τι αφορά την ποιότητα των μελετών, διενεργείται υποχρεωτικά ποιοτική επιλογή, σε όλους τους διαγωνισμούς μελετών και υπηρεσιών, με βάση την εμπειρία των διαγωνιζομένων και τα προσόντα των στελεχών της ομάδας μελέτης.
Καθ' όλη τη διαδικασία εκπόνησης, καθώς και κατά την παραλαβή της μελέτης διενεργείται ποιοτικός έλεγχος από ελεγκτή μελέτης - πάροχο υπηρεσιών. Προκειμένου για μελέτες τεχνικών έργων, στην ομάδα μελέτης του αναδόχου μετέχει πρόσωπο με εμπειρία στην κατασκευή αντίστοιχων έργων, που βεβαιώνει την κατασκευασιμότητα κρίσιμων τεχνικά στοιχείων του έργου.
Σχετικά με τον σκοπό των ρυθμίσεων, η ποιοτική επιλογή των διαγωνιζομένων προδιαθέτει το ποιοτικό προϊόν της σύμβασης, το οποίο περαιτέρω διασφαλίζεται με
α) τη βεβαίωση περί της κατασκευασιμότητας της μελέτης,
β) την εμπλοκή του ελεγκτή της μελέτης στη φάση εκπόνησης και παραλαβής της.
6. Αντικειμενικοποίηση της ανάθεσης μικρών συμβάσεων, καθώς η απευθείας ανάθεση των συμβάσεων με προεκτιμώμενη αμοιβή μέχρι 30.000 ευρώ για μελέτες και 15.000 ευρώ για συμβάσεις υπηρεσιών, διατηρείται, αλλά τροποποιείται η διαδικασία.
Δεν απαιτείται πλέον να συντρέχει επείγουσα ανάγκη και ο ανάδοχος δεν επιλέγεται αυθαίρετα από την αναθέτουσα αρχή, αλλά κληρώνεται σε δημόσια κλήρωση μεταξύ όσων έχουν τα νόμιμα προσόντα και υποβάλλουν δήλωση ενδιαφέροντος.
Σκοπός των ρυθμίσεων είναι η πάταξη της αδιαφάνειας και ευνοιοκρατίας στην ανάθεση μικρών μελετών και συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, αφού οι απευθείας αναθέσεις δεν θα γίνονται στον εκλεκτό της αναθέτουσας αρχής, αλλά τυχαία. Έτσι εξουδετερώνεται το κίνητρο των διοικήσεων των φορέων για την καταχρηστική εφαρμογή της απευθείας ανάθεσης.
Όπως εξήγησε ο υπουργός, το δεύτερο μέρος του νομοσχεδίου αφορά τη μεταρρύθμιση του υφιστάμενου νομικού πλαισίου παραγωγής δημοσίων έργων ωρίμανσης, που περιλαμβάνεται στο Ν 3669/2008 (κωδικοποίηση της νομοθεσίας κατασκευής δημοσίων έργων).
Οι κυριότεροι σκοποί που εξυπηρετούνται με τις προτεινόμενες παρεμβάσεις, σε συνδυασμό με τη λειτουργία της θεσπιζόμενης στο τρίτο μέρος του νομοσχεδίου «Αρχής Ελέγχου Μελετών και Έργων» είναι:
α. Να θεραπευθούν οι παρατηρούμενες από καιρό αρρυθμίες στο όλο σύστημα παραγωγής των έργων.
β. Να εξασφαλιστεί, στο μέτρο του δυνατού, η ομαλή, δηλαδή η ανεμπόδιστη και άρα ταχύτερη, εκτέλεση των έργων.
γ. Να εξαλειφθούν ενδεχόμενα αδιαφανούς επίβλεψης ή διαχείρισης των συμβάσεων εκτελουμένων έργων.
δ. Να ενσωματωθούν πλήρως στο εθνικό σύστημα δικαίου συγκεκριμένες προβλέψεις του κοινοτικού δικαίου (Οδηγία 2004/18/ΕΚ), όπως ο «ανταγωνιστικός διάλογος», ή οι «συμφωνίες πλαίσιο».
2. Η μελετώμενη νομοθετική πρωτοβουλία θα αφορά τόσο το στάδιο, που προηγείται της σύναψης μίας σύμβασης έργου, όσο και αυτό που την ακολουθεί.
ΣΥΣΤΑΣΗ ΑΡΧΗΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ
Ειδικότερα, όπως είπε ο κ. Ρέππας, η ιδρυόμενη Αρχή θα έχει ως σκοπό:
α. Τον έλεγχο του σταδίου, που προηγείται της σύναψης μίας δημόσιας σύμβασης έργου, μελέτης ή συναφών (τεχνικών) υπηρεσιών κοινοτικού ενδιαφέροντος. Θα πρόκειται για έλεγχο επί των συμβάσεων έργων, που υπάγονται στο ρυθμιστικό πεδίο του Ν. 3669/2008 και επί των συμβάσεων μελετών και συναφών υπηρεσιών που υπόκεινται στο ρυθμιστικό πεδίο του Ν. 3316/2005, εφόσον έχουν προϋπολογισμό ίσο ή μεγαλύτερο του κατωφλίου εφαρμογής των σχετικών κοινοτικών οδηγιών.
Ο έλεγχος των υπαγομένων συμβάσεων θα ασκείται με τη διαπίστωση από την Αρχή της ύπαρξης, ή όχι, «ωριμότητας» για να κινηθούν από την αναθέτουσα αρχή οι σχετικές διαδικασίες ανάθεσης, με την έκδοση «βεβαιώσεων» περί του ανεκτέλεστου υπολοίπου των συμβάσεων, με την απόφανση επί των υποβαλλομένων υπό των ενδιαφερομένων προδικαστικών «προσφυγών» και τέλος, με τη διατύπωση της «σύμφωνης» γνώμης της, προκειμένου να προχωρήσει η διαδικασία για την ανάθεση μιας σύμβασης.
β. Τον έλεγχο του σταδίου που έπεται της σύναψης των παραπάνω συμβάσεων. Ο έλεγχος αυτός θα ασκείται μέσω τακτικών, ή εκτάκτων επιθεωρήσεων, μέσω της επιβολής των προβλεπομένων από τον νόμο διοικητικών ή οικονομικών κυρώσεων στους αναδόχους και μέσω της συμμετοχής εκπροσώπου της Αρχής στις Επιτροπές Προσωρινής Παραλαβής των έργων.
γ. Τον έλεγχο των επιχειρήσεων εκτέλεσης δημοσίων και ιδιωτικών έργων, των τεχνικών που στελεχώνουν τέτοιες επιχειρήσεις, των μελετητών δημοσίων έργων και των παρόχων υπηρεσιών τεχνικής φύσης. Ο έλεγχος θα ασκείται από την Αρχή, μέσω της τήρησης ειδικών για κάθε περίπτωση "Μητρώων". Η τήρηση των "Μητρώων" θα γίνεται από την Αρχή επί νέας βάσης και κατά τον τρόπο που θα καθοριστεί από τον Κανονισμό Λειτουργίας και Διαχείρισης της ιδίας.
Η Αρχή θα διοικείται από Διοικητικό Συμβούλιο, για τη συγκρότηση του οποίου θα επιλεγούν πρόσωπα εγνωσμένου κύρους με ακαδημαϊκή, επιστημονική ή επαγγελματική εξειδίκευση και εμπειρία στο αντικείμενο των δημοσίων συμβάσεων έργων, μελετών ή συναφών υπηρεσιών.
Οι οργανικές θέσεις στην Αρχή θα καλυφθούν, αφενός με την πρόσληψη ειδικού επιστημονικού προσωπικού, λοιπού προσωπικού, μέσω ΑΣΕΠ και δικηγόρων και αφετέρου, με υπαλλήλους του ευρύτερου δημόσιου τομέα, μέσω μετατάξεων, ή αποσπάσεων, ώστε το δημοσιονομικό κόστος να είναι το δυνατόν χαμηλότερο.
