Του Μιχάλη ΠαπαδόπουλουΟι πρόσφατες προειδοποιήσεις του Αρχηγού των Τουρκικών Ναυτικών Δυνάμεων, Ναυάρχου Ατάτς, για μετατροπή της ΝΑ Μεσογείου σε θέατρο συγκρούσεων, σε περίπτωση που θιγούν τα τουρκικά συμφέροντα, καθώς και οι επανειλημμένες αναφορές Τούρκων αξιωματούχων για τη στρατηγική σημασία της περιοχής, επιβεβαιώνουν τον ηγεμονικό ρόλο που επιδιώκει να διαδραματίσει η Άγκυρα στη ΝΑ Μεσόγειο.
Οι αλλαγές στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Ευρώπης, η επέκταση των ευρωπαϊκών συνόρων - με την ενσωμάτωση των ανατολικο-ευρωπαϊκών χωρών - προς την περιοχή του Καυκάσου και η συνακόλουθη γειτνίαση του ευρωπαϊκού συστήματος με το καυκασιανό γεωσύστημα, έχουν οδηγήσει σε σχεδιασμούς και προσπάθειες αναδιανομής ρόλων στο πλαίσιο της Ευρωατλαντικής Συμμαχίας.
Οι αλλαγές στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Ευρώπης, η επέκταση των ευρωπαϊκών συνόρων - με την ενσωμάτωση των ανατολικο-ευρωπαϊκών χωρών - προς την περιοχή του Καυκάσου και η συνακόλουθη γειτνίαση του ευρωπαϊκού συστήματος με το καυκασιανό γεωσύστημα, έχουν οδηγήσει σε σχεδιασμούς και προσπάθειες αναδιανομής ρόλων στο πλαίσιο της Ευρωατλαντικής Συμμαχίας.
Χαρακτηριστική είναι μελέτη του Ινστιτούτου FAES, την οποία παρουσίασε ο τέως πρωθυπουργός της Ισπανίας Χοσέ Μαρία Αθνάρ στο 42ο Συνέδριο του Μονάχου για θέματα άμυνας και ασφάλειας, το 2006, και η οποία απηχεί και τους πρότερους στρατηγικούς σχεδιασμούς του ΝΑΤΟ από τα μέσα της δεκαετίας του '90 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000, που προσδιορίζει τους στόχους της Συμμαχίας μέσα στη νέα παγκόσμια γεωπολιτική αρχιτεκτονική, καθώς και τους «ενδιάμεσους» ρόλους της κάθε χώρας-μέλους, υπό την προοπτική των νέων γεωστρατηγικών δεδομένων. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, τα γεωπολιτικά συμφραζόμενα για την Τουρκία, την Ελλάδα και την Κύπρο διαφοροποιούνται σημαντικά, καθώς, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του στην πολιτική επιθεώρηση Monthly Review o Βαγγέλης Χωραφάς για το νέο παγκόσμιο γεωπολιτικό σύστημα, το ΝΑΤΟ και το ρόλο της Ελλάδας, «η Ελλάδα και η Κύπρος αποτελούν δύο χώρες-κλειδιά για τον έλεγχο τόσο της Ανατολικής Μεσογείου όσο και του νοτιότερου χώρου της Ε.Ε. - χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υποβαθμίζεται ο ρόλος της Τουρκίας», η οποία επιδιώκει, αντιθέτως, να αναδειχθεί σε ηγεμονική περιφερειακή δύναμη, μέσα από τον ναυτικό έλεγχο της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου. Άλλωστε, η επιδίωξη της Άγκυρας να αυξήσει τη στρατηγική επιρροή της στην Ανατολική Μεσόγειο είναι εκπεφρασμένη, με πολλές ευκαιρίες και με πολλούς τρόπους. Εμφαντική υπόμνησή της έκανε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Αλί Μπαμπατζάν, στις αρχές του παρελθόντος Σεπτεμβρίου, επισημαίνοντας τη στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου για τα τουρκικά συμφέροντα και το ρόλο που θέλει να διαδραματίσει η Άγκυρα στην περιοχή, αλλά και η πρόβλεψη-προειδοποίηση του Ναυάρχου Ατάτς, Αρχηγού των Ναυτικών Δυνάμεων της Τουρκίας, ότι η Ανατολική Μεσόγειος θα καταστεί θέατρο συγκρούσεων στο προσεχές μέλλον, αν θιγούν τα ζωτικά τουρκικά συμφέροντα και τα «νόμιμα δικαιώματα» της χώρας στην περιοχή.
Μέσα στο πλαίσιο της αναδιαμόρφωσης των ΝΑΤΟϊκών σχεδιασμών και της προσπάθειας αναδιανομής ρόλων στο νέο γεωπολιτικό σύστημα, σημειώνει ο Β. Χωραφάς, «πρώτον, γίνεται προσπάθεια (πρόκειται για τη δεύτερη στα πλαίσια του ΝΑΤΟ) σταδιακής αναίρεσης του παραδοσιακού ναυτικού ρόλου της Ελλάδας και προσπάθεια στροφής της στις εξελίξεις στο γεωσύστημα των Βαλκανίων. Είναι η πρώτη προσπάθεια αναίρεσης του ναυτικού ρόλου της Ελλάδας, ιδιαίτερα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μέσα στο πλαίσιο της αναδιαμόρφωσης των ΝΑΤΟϊκών σχεδιασμών και της προσπάθειας αναδιανομής ρόλων στο νέο γεωπολιτικό σύστημα, σημειώνει ο Β. Χωραφάς, «πρώτον, γίνεται προσπάθεια (πρόκειται για τη δεύτερη στα πλαίσια του ΝΑΤΟ) σταδιακής αναίρεσης του παραδοσιακού ναυτικού ρόλου της Ελλάδας και προσπάθεια στροφής της στις εξελίξεις στο γεωσύστημα των Βαλκανίων. Είναι η πρώτη προσπάθεια αναίρεσης του ναυτικού ρόλου της Ελλάδας, ιδιαίτερα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Δεύτερον, η προσπάθεια ανάδειξης της Τουρκίας σε περιφερειακή δύναμη (Regional Power - Pivotal State) επικεντρώνεται στην ανάδειξή της σε ναυτική δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου και δευτερευόντως σε δύναμη παρέμβασης στα Βαλκάνια». Υπό το πρίσμα αυτό, μπορούν να ερμηνευθούν τόσο η ενίσχυση του τουρκο-ισραηλινού άξονα στην περιοχή της ΝΑ Μεσογείου, αλλά και η εκπόνηση ενός φιλόδοξου εξοπλιστικού προγράμματος του τουρκικού ναυτικού, που στόχο έχει την ανατροπή της ισορροπίας ναυτικής ισχύος στο Αιγαίο και την κυριαρχία στην περιοχή της ΝΑ Μεσογείου. Γίνεται, έτσι, ευκόλως κατανοητό, ότι η απονεύρωση του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου μεταξύ Κύπρου - Ελλάδας υπήρξε, στρατηγικά, ολέθρια επιλογή, αλλά και γίνεται επίσης αντιληπτό ότι, η Τουρκία, επιδιώκει, μέσα από μια λύση του Κυπριακού προσαρμοσμένη στα στρατηγικά της συμφέροντα, όχι μόνο να ελέγξει πολιτικο-στρατιωτικά την Κύπρο, καθιστώντας την στρατηγικό όμηρο, αλλά και να κατοχυρώσει το ρόλο της ως ηγεμονικής περιφερειακής δύναμης στη ΝΑ Μεσόγειο.
