«Χωρίς βιώσιμο τοπικό εμπόριο, δεν υπάρχει ζωντανό νησί»
«Το εμπόριο στα νησιά δεν είναι απλώς οικονομική συναλλαγή – είναι δομικό στοιχείο της νησιωτικής ταυτότητας και προϋπόθεση της κοινωνικής συνοχής. Η Υποεπιτροπή Νησιωτικών Περιοχών έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει κινητήριο δύναμη για παρεμβάσεις που θα αντιστρέψουν τη σταδιακή εμπορική ερήμωση μικρών και μεσαίων νησιών.»
Με αυτά τα λόγια κατέθεσε σήμερα τις θέσεις του ο Μιχάλης Αγγελόπουλος, Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ–ΚΕΔΕ) και π. Δήμαρχος Σάμου, στη σημερινή συνεδρίαση της Υποεπιτροπής Νησιωτικών Περιοχών της Βουλής των Ελλήνων με θέμα «Η Συμβολή του Εμπορίου στην Ανάπτυξη των Νησιών».
Στο αναλυτικό υπόμνημά του ο κ. Αγγελόπουλος τεκμηρίωσε πώς το εμπόριο στα νησιά αντιμετωπίζει μόνιμα δομικά εμπόδια που πηγάζουν από το κόστος νησιωτικότητας: υψηλό κόστος μεταφοράς αγαθών, μικρή και εποχική αγορά, ανεπαρκή εφοδιαστική και ψηφιακή υποδομή, δημογραφική συρρίκνωση. Επίκαλέστηκε την έκθεση του ΟΟΣΑ «Policy Pathways Beyond the Shoreline» (Φεβρουάριος 2026) που τεκμηριώνει πώς αυτά τα εμπόδια μετατρέπονται σε μόνιμο δομικό κόστος χωρίς στοχευμένη παρέμβαση.
Μειωμένος ΦΠΑ: δικαίωμα, όχι προνόμιο – αλλά χρειάζεται επέκταση
Αξιολογώντας θετικά την εφαρμογή του Ν. 5246/2025 (μείωση ΦΠΑ 30% στα νησιά κάτω των 20.000 κατοίκων), ο κ. Αγγελόπουλος επεσήμανε ότι πρόκειται για αναγκαίο αλλά όχι επαρκές βήμα, και κάλεσε την Υποεπιτροπή να αντιμετωπίσει πέντε κρίσιμα ζητήματα:
Έλεγχος μετακύλισης ωφέλους: η μείωση να αντικατοπτρίζεται στις τελικές τιμές μέσω μηχανισμού παρακολούθησης σε συνεργασία με Επιμελητήρια και ΟΤΑ.
Διεύρυνση δικαιούχων: το κόστος νησιωτικότητας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον πληθυσμό – απαιτείται επέκταση με σύνθετα κριτήρια (απόσταση, εποχικότητα, κόστος συνδεσιμότητας).
Μονιμοποίηση και προβλεψιμότητα: η ρύθμιση να θεσμοθετηθεί ως μόνιμη, χωρίς ετήσιες παρατάσεις που δημιουργούν επενδυτική αβεβαιότητα.
Διαφοροποιημένη φορολογική πολιτική: μειωμένος ΕΝΦΙΑ για εμπορικά ακίνητα σε νησιά, μειωμένη φορολόγηση εισοδήματος για επιχειρήσεις πρώτης ανάγκης.
Ευρωπαϊκή διάσταση: αξιοποίηση του άρθρου 349 ΣΛΕΕ και προώθηση κοινού πλαισίου φορολογικής δικαιοσύνης για νησιωτικές περιοχές στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά.
Ψηφιακό εμπόριο: ευκαιρία για τους παραγωγούς, απειλή για το λιανεμπόριο
Ο κ. Αγγελόπουλος ανέλυσε την αμφίδρομη φύση του e-commerce: οι μεγάλες πλατφόρμες απειλούν να εκτοπίσουν το τοπικό λιανεμπόριο, ενώ ταυτόχρονα μπορούν να αποτελέσουν διέξοδο για νησιώτες παραγωγούς – αγρότες, αλιείς, τεχνίτες – με πρόσβαση σε αγορές εκτός νησιού. Πρότεινε δημιουργία τοπικών ψηφιακών αγορών με θεσμική στήριξη ΟΤΑ και Επιμελητηρίων, επιδοτούμενο ταχυδρομικό καθεστώς για μικρά νησιά, και ταχεία ανάπτυξη υποβρύχιων οπτικών καλωδίων (επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές).
Η εφοδιαστική αλυσίδα ως στρατηγική υποδομή
Επισημαίνοντας τις παθολογίες της εφοδιαστικής αλυσίδας – εξάρτηση από ακτοπλοϊκά δρομολόγια, απουσία ψυκτικής αλυσίδας σε μικρά νησιά, υψηλά ναύλα – ο κ. Αγγελόπουλος πρότεινε τη νομοθετική κατοχύρωση Κόμβων Διανομής (Island Distribution Hubs) σε στρατηγικά σημεία Αιγαίου και Ιονίου, ψηφιοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας, ενίσχυση συνεταιριστικών μοντέλων, καθώς και αναβάθμιση και ταχύτερη απόδοση του Μεταφορικού Ισοδύναμου.
Τοπική παραγωγή: το εμπόριο ως κρίκος αξίας
Ο κ. Αγγελόπουλος τόνισε ότι η ανάπτυξη του νησιωτικού εμπορίου δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ενίσχυση της τοπικής παραγωγής. Σε πολλά ελληνικά νησιά, η γεωργική και αλιευτική παραγωγή διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα που παραμένουν υποαξιοποιημένα. Πρότεινε:
Ενίσχυση τοπικών αγορών και παζαριών: θεσμοθέτηση εβδομαδιαίων αγορών τοπικών προϊόντων με διοικητική και υλικοτεχνική υποστήριξη από τους ΟΤΑ.
Γεωγραφικές ενδείξεις και σήμανση: ταχεία καταχώρηση και προώθηση τοπικών προϊόντων με ΠΟΠ/ΠΓΕ, με στόχο την αύξηση της προστιθέμενης αξίας.
Ενίσχυση βραχέων αλυσίδων εφοδιασμού: σύνδεση τοπικών παραγωγών με εστιατόρια, ξενοδοχεία και λιανεμπόριο, μειώνοντας την εξάρτηση από εισαγωγές.
Ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Υπογράμμισε ότι η τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί τον φυσικό συντονιστή της εμπορικής ανάπτυξης στο νησί, επισημαίνοντας τα κενά που υπάρχουν σήμερα – απουσία εμπορικής πολιτικής σε επίπεδο ΟΤΑ, τυπική συνεργασία με Επιμελητήρια, αδυναμία αξιοποίησης ευρωπαϊκών κονδυλίων, προτείνοντας:
Θεσμοθέτηση Τοπικών Συμβουλίων Εμπορίου σε κάθε νησιωτικό δήμο, με συμμετοχή εμπόρων, παραγωγών, Επιμελητηρίων και εκπροσώπων καταναλωτών.
Ενίσχυση διοικητικής ικανότητας νησιωτικών ΟΤΑ μέσω του ΙΤΑ-ΚΕΔΕ: εξειδικευμένα προγράμματα κατάρτισης για αιρετούς και υπαλλήλους στη χρηματοδότηση εμπορικής ανάπτυξης.
Ειδικό πρόγραμμα ΕΣΠΑ «Εμπόριο στα Νησιά»: ευρωπαϊκά κονδύλια για τον εκσυγχρονισμό εμπορικών καταστημάτων, ψηφιοποίηση, ενεργειακή αναβάθμιση και υποδομές αποθήκευσης.
Ζητήματα προς συζήτηση στη Βουλή
Ο κ. Αγγελόπουλος πρότεινε ως βασικά θέματα συζήτησης και απόφασης τα εξής:
Επέκταση και μονιμοποίηση του μειωμένου ΦΠΑ – διεύρυνση κριτηρίων πέραν του ορίου των 20.000 κατοίκων.
Σύσταση Ταμείου Νησιωτικής Εμπορικής Ανάπτυξης – χρηματοδοτικός μηχανισμός με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση.
Νομοθετική κατοχύρωση Κόμβων Διανομής (Distribution Hubs) – με συγκεκριμένες λειτουργικές προδιαγραφές.
Υποχρεωτική «Νησιωτική Ρήτρα» στις εκτιμήσεις επιπτώσεων – κάθε νομοθετική πρωτοβουλία για εμπόριο, φορολογία ή μεταφορές να αξιολογεί τον αντίκτυπο στα νησιά.
Εθνική Στρατηγική Εφοδιαστικής Νησιωτικού Χώρου – ειδικό κεφάλαιο εμπορίου και εφοδιαστικής στην Εθνική Στρατηγική.
Εθνικό Παρατηρητήριο Τιμών Νησιωτικού Εμπορίου – σύστημα παρακολούθησης τιμών για έλεγχο μετακύλισης φορολογικών ελαφρύνσεων.
Ο κ. Αγγελόπουλος έκλεισε την παρέμβασή του επισημαίνοντας ότι «Το ΙΤΑ-ΚΕΔΕ είναι έτοιμο να συνεισφέρει ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης πολιτικής νησιωτικού εμπορίου, που θα αξιοποιεί τις ευρωπαϊκές ευκαιρίες της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά και θα συνάδει με τις δεσμεύσεις της χώρας για εδαφική συνοχή και βιώσιμη ανάπτυξη.»
* Πρόεδρος της Υποεπιτροπής Νησιωτικών Περιοχών: Εμμανουήλ (Μάνος) Ν. Κονσολάς, Βουλευτής.
** Στη συνεδρίαση συμμετείχαν επίσης: Παναγιώτης Θεοδωρικάκος, Υπουργός Ανάπτυξης · Ναπολέων Μαραβέγιας, Γενικός Γραμματέας Εμπορίου Υπουργείου Ανάπτυξης · Γεώργιος Χατζημάρκος, Πρόεδρος ΕΝΠΕ / Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου · Λάζαρος Κυρίζογλου, Πρόεδρος ΚΕΔΕ / Δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης · Ευστράτιος Χαρχαλάκης, Πρόεδρος Επιτροπής Νήσων και Πολιτικής Συνοχής ΚΕΔΕ / Δήμαρχος Κυθήρων και Αντικυθήρων · Σταύρος Καφούνης, Πρόεδρος ΕΣΕΕ · Γιάννης Βουτσινάς, Πρόεδρος ΔΣ Επιμελητηριακού Ομίλου Ανάπτυξης Ελληνικών Νησιών (ΕΟΑΕΝ) · Ιωάννης Πάππου, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Δωδεκανήσου · Νικολέττα Μαλαφούρη, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Ζακύνθου · Βαγγέλης Καρκανάκης, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Ηρακλείου · Ιωάννης Παναγιωτίδης, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Καβάλας · Κωνσταντίνος Μουζακίτης, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Κέρκυρας · Σταύρος Σπαθής, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Κεφαλληνίας και Ιθάκης · Ιωάννης Ρούσσος, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Κυκλάδων · Θωμάς Χαριτάκης, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Λασιθίου · Παναγιώτης Τατάκης, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Λέσβου · Σωτήριος Σκιαδαρέσης, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Λευκάδας · Γεώργιος Γιακουμάκης, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Ρεθύμνης · Γιώργος Κυριαζής, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Σάμου · Αντώνιος Ροκάκης, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Χανίων · Παντελής Λεγάτος, Πρόεδρος Επιμελητηρίου Χίου · Βάλια Αρανίτου, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ / Επιστημονική Διευθύντρια ΙΝΕΜΥ-ΕΣΕΕ · Εμμανουήλ Μανιούδης, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών / Συντονιστής Τμήματος Οικονομικής Ανάπτυξης ΙΝΕΜΥ-ΕΣΕΕ.
