Λέσβος και αφθώδης πυρετός: Τι προβλέπει πραγματικά η ΕΕ για σφαγές, εμβολιασμό και “vaccination-to-live”
Η Λέσβος βρίσκεται πλέον σε μια φάση όπου η διαχείριση του αφθώδους πυρετού δεν είναι μόνο κτηνιατρικό ζήτημα καθώς υπάρχουν πλέον πολλές διαστάσεις (από οικονομικές έως περιβαλλοντικές). Όπως όλα δείχνουν, η διασπορά της ζωονόσου είναι μεγάλη στο νησί. Χθες ανακοινώθηκαν άλλα τέσσερα κρούσματα ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε 53 στις περιοχές Μανταμάδου, Αγίας Παρασκευής, Καλλονής και στις κοινότητες Μεσοτόπου και Σκαλοχωρίου όπου εντοπίστηκε χθες κρούσμα. .
Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν η κατάσταση είναι σοβαρή. Αυτό έχει ήδη απαντηθεί. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος δρόμος είναι σήμερα νομικά και επιχειρησιακά ανοιχτός για τη Λέσβο: αποκλειστικά οι σφαγές/ καύση, ένας στοχευμένος έκτακτος εμβολιασμός ή ένα μικτό σχήμα εμβολιασμού και εκρίζωσης ή ένα τέταρτος δρόμος; Η απάντηση δεν βρίσκεται στις κραυγές, αλλά στο ενωσιακό δίκαιο και στις επίσημες ευρωπαϊκές αποφάσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει μόνο ένα εργαλείο, αλλά ούτε επιτρέπει και εύκολες ψευδαισθήσεις. Το άρθρο που ακολουθεί επιχειρεί μια κατανοητή ανάλυση με βάση όσα προβλέπονται από την Ε.Ε. και κάνοντας όσο το δυνατόν γίνεται περιορισμένη χρήση τεχνικών όρων
Ο αφθώδης πυρετός αντιμετωπίζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως νόσος εξαιρετικά υψηλού κινδύνου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δηλαδή της Directorate-General for Health and Food Safety (DG SANTE), ξεκαθαρίζει ότι η πάγια ευρωπαϊκή στρατηγική ελέγχου βασίζεται πρωτίστως στο λεγόμενο stamping-out, δηλαδή στην ταχεία θανάτωση ζώων σε μολυσμένες εστίες και στις σχετικές ζώνες ελέγχου. Ο λόγος είναι ότι ο ιός μεταδίδεται εξαιρετικά γρήγορα, πριν ακόμη εκδηλωθούν εμφανή κλινικά σημεία, και μπορεί να μεταφέρεται με ζώα, γάλα, εξοπλισμό, οχήματα, ρούχα, ζωοτροφές και άλλα υλικά. Η World Organisation for Animal Health (WOAH), δηλαδή ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων, επιβεβαιώνει ότι ο ιός του αφθώδους πυρετού μπορεί να εντοπίζεται στο γάλα ακόμη και πριν εμφανιστούν συμπτώματα και ότι ορισμένα ζώα μπορούν να παραμείνουν φορείς μετά τη λοίμωξη.
Τι λένε οι κανονισμοί
Ο κορμός του ευρωπαϊκού συστήματος είναι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2016/429, ο λεγόμενος Animal Health Law, δηλαδή ο θεμελιώδης κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις μεταδοτικές νόσους των ζώων. Αυτός ο κανονισμός δεν ρυθμίζει μόνο την πρόληψη, αλλά και τις αρχές ελέγχου των καταγεγραμμένων νόσων. Στο ίδιο σύστημα εντάσσεται και ο Κανονισμός (ΕΕ) 2020/687, ο οποίος συμπληρώνει το βασικό πλαίσιο με ειδικούς κανόνες πρόληψης και ελέγχου για νόσους κατηγορίας Α, Β και Γ. Για τον αφθώδη πυρετό, ο 2020/687 είναι ο κανονισμός που “κουμπώνει” πάνω στο γενικό σύστημα και δίνει την επιχειρησιακή μορφή στα μέτρα περιορισμού, στις ζώνες προστασίας και επιτήρησης και στις άμεσες ενέργειες μετά την επιβεβαίωση εστίας.
Εδώ χρειάζεται να διορθωθεί μια διαδεδομένη παρερμηνεία. Το άρθρο 31 του Κανονισμού 2016/429 δεν είναι το άρθρο που, από μόνο του, ενεργοποιεί άμεσα τον έκτακτο εμβολιασμό μέσα σε εν εξελίξει επιδημία. Το άρθρο αυτό αφορά κυρίως υποχρεωτικά και προαιρετικά προγράμματα εκρίζωσης. Αυτό προκύπτει από το ίδιο το κείμενο του κανονισμού, όπου το άρθρο 31 συνδέεται με τα “eradication programmes”, δηλαδή τα προγράμματα εκρίζωσης. Αντίθετα, η πιο κρίσιμη διάταξη για τη χρήση εμβολιασμού σε τέτοιες περιπτώσεις είναι το άρθρο 69 του ίδιου κανονισμού, το οποίο προβλέπει ότι η αρμόδια αρχή κράτους-μέλους μπορεί να χρησιμοποιήσει έκτακτο εμβολιασμό, να καταρτίσει σχέδιο εμβολιασμού και να θεσπίσει ζώνες εμβολιασμού όταν αυτό είναι αναγκαίο για τον αποτελεσματικό έλεγχο νόσου κατηγορίας Α. Αυτό επιβεβαιώνεται όχι μόνο από το κείμενο του 2016/429 αλλά και από μεταγενέστερες εκτελεστικές αποφάσεις της Επιτροπής, οι οποίες παραπέμπουν ρητά στο άρθρο 69 όταν μιλούν για emergency vaccination.
Για να λειτουργήσει όμως ο εμβολιασμός ως πραγματικό εργαλείο, δεν αρκεί ο 2016/429. Εδώ μπαίνει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/361, ο οποίος συμπληρώνει το βασικό πλαίσιο ως προς τη χρήση ορισμένων κτηνιατρικών φαρμακευτικών προϊόντων για την πρόληψη και τον έλεγχο συγκεκριμένων νόσων. Στο Παράρτημα VII του 2023/361 περιλαμβάνονται οι ειδικοί όροι για τον εμβολιασμό κατά του αφθώδους πυρετού. Η ίδια η επίσημη απόφαση της Επιτροπής για την Κύπρο το 2026 αναφέρει ρητά ότι οι ειδικοί όροι για την emergency protective vaccination κατά του αφθώδους πυρετού προβλέπονται στο Παράρτημα VII του 2023/361.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε για την Ελλάδα την Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2026/732 και στη συνέχεια την Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2026/820, που αφορούν τα επείγοντα μέτρα για τον αφθώδη πυρετό. Η απόφαση 2026/820, της 1ης Απριλίου 2026, ξεκαθαρίζει ότι μετά τα αρχικά μέτρα χρειάστηκε νέα προσαρμογή επειδή εντοπίστηκαν νέες εστίες στη Λέσβο. Αυτό σημαίνει ότι ήδη από το επίπεδο της Κομισιόν υπήρχε αναγνώριση ότι η κατάσταση στο νησί είχε δυναμική επέκτασης και ότι οι ζώνες έπρεπε να αναθεωρηθούν. Δεν μιλάμε λοιπόν για μια στατική κρίση, αλλά για μια επιδημία που εξελισσόταν και απαιτούσε διαρκή επικαιροποίηση μέτρων.
Αυτό από μόνο του είναι αρκετό για να αναδείξει το κεντρικό πολιτικό πρόβλημα της Λέσβου: όσο πιο γρήγορα μετακινείται η επιδημιολογική πραγματικότητα, τόσο πιο επικίνδυνο είναι να κινούνται αργά οι κρατικοί μηχανισμοί χαρτογράφησης, ελέγχου και λήψης αποφάσεων. Αν ο αριθμός των κρουσμάτων ανεβαίνει και η πλήρης εικόνα των εκτροφών αργεί, τότε κάθε στρατηγική, είτε μιλάμε για σφαγές είτε για εμβολιασμό, πατά σε έδαφος που τρίζει.
Τα είδη εμβολιασμού: τι σημαίνουν στην πράξη
Εδώ βρίσκεται το σημείο όπου η δημόσια συζήτηση στη Λέσβο έχει μπερδέψει λέξεις, προσδοκίες και νομικούς όρους. Ο εμβολιασμός στον αφθώδη πυρετό δεν είναι ένα ενιαίο πράγμα. Υπάρχουν διακριτές μορφές, με διαφορετικές συνέπειες.
Η πρώτη μορφή είναι ο emergency suppressive vaccination, δηλαδή ο έκτακτος κατασταλτικός εμβολιασμός. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι αυτός μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μια προσβεβλημένη εστία, ενώ τα ζώα αναμένουν να θανατωθούν, ώστε να μειωθεί η αποβολή του ιού και να περιοριστεί η περαιτέρω διασπορά. Εδώ χρειάζεται ωμή ειλικρίνεια: αυτό το είδος εμβολιασμού δεν σώζει τα νοσούντα ή βαριά ύποπτα κοπάδια. Είναι εργαλείο επιδημιολογικής καταστολής πριν από τη θανάτωση, όχι εργαλείο διατήρησης της παραγωγής. Άρα όποιος πιστεύει ότι ο suppressive vaccination σημαίνει “εμβολιάζω και γλιτώνω τη σφαγή”, διαβάζει λάθος το ίδιο το ευρωπαϊκό κείμενο.
Η δεύτερη μορφή είναι ο emergency protective vaccination, δηλαδή ο έκτακτος προστατευτικός εμβολιασμός. Σύμφωνα με την Επιτροπή, αυτός μπορεί να εφαρμοστεί σε μη μολυσμένες αλλά υψηλού κινδύνου εκτροφές, όπως εκτροφές επαφής ή μονάδες σε ζώνες όπου ο κίνδυνος εξάπλωσης είναι αυξημένος. Εδώ αλλάζει το νόημα: δεν εμβολιάζεις για να οδηγήσεις αμέσως το κοπάδι στη σφαγή, αλλά για να υψώσεις ανοσολογικό και επιχειρησιακό φράγμα γύρω από τη φωτιά. Αυτό είναι το εργαλείο που πλησιάζει περισσότερο σε αυτό που η δημόσια συζήτηση ονομάζει “να κρατήσουμε ζώα στη ζωή”.
Η τρίτη έννοια είναι το λεγόμενο vaccination-to-live. Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί ο όρος χρησιμοποιείται συχνά πιο ελεύθερα στη δημόσια συζήτηση απ’ ό,τι στο δίκαιο. Στην πράξη περιγράφει στρατηγική κατά την οποία εμβολιασμένα ζώα δεν οδηγούνται αυτομάτως σε θανάτωση, αλλά παραμένουν στον ζωικό πληθυσμό, με αυστηρή επιτήρηση, ιχνηλασιμότητα, περιορισμούς μετακίνησης και ειδικούς όρους για τα προϊόντα τους. Η ύπαρξη τέτοιας στρατηγικής ως πραγματικού εργαλείου αποδεικνύεται από την ίδια την κυπριακή περίπτωση του 2026, όπου η Επιτροπή αποδέχθηκε επίσημο σχέδιο emergency protective vaccination και δημιούργησε ζώνη εμβολιασμού. Άρα δεν μιλάμε για θεωρητικό σενάριο. Μιλάμε για υφιστάμενο ευρωπαϊκό εργαλείο.
Τι δεν σημαίνει το “vaccination-to-live”
Το “vaccination-to-live” δεν σημαίνει επιστροφή στην κανονικότητα από τη μία μέρα στην άλλη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ότι τα εμβολιασμένα ζώα δεν προστατεύονται πλήρως. Μπορεί να μολυνθούν, μπορεί να διατηρήσουν τον ιό και μπορεί να συμβάλουν στη μετάδοση. Για τον λόγο αυτό, το καθεστώς εμβολιασμού έχει συνέπειες στο επίσημο υγειονομικό status μιας χώρας ή περιοχής, αλλά και στους περιορισμούς κίνησης ζώων και προϊόντων σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες της WOAH. Με απλά λόγια, ο εμβολιασμός δεν εξαφανίζει την κρίση. Τη μεταφέρει σε πιο σύνθετη και πιο βαριά ρυθμιζόμενη φάση.
Άρα, για τη Λέσβο, το σωστό ερώτημα δεν είναι “σφαγές ή εμβόλιο”. Το σωστό ερώτημα είναι: σε ποια γεωγραφική ζώνη, σε ποιο στάδιο διασποράς και για ποιες εκτροφές ένας προστατευτικός εμβολιασμός μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα χωρίς να μετατραπεί σε απλή παράταση της αγωνίας; Αυτό είναι πλέον ζήτημα επιδημιολογικής αποτύπωσης και σοβαρού κρατικού σχεδιασμού, όχι δημόσιων ευχών.
Η περίπτωση της Κύπρου
Η πιο χρήσιμη σύγκριση για τη Λέσβο είναι η Κύπρος. Στις 24 Μαρτίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι κινητοποίησε πάνω από 1 εκατομμύριο δόσεις εμβολίου από την κοινοτική τράπεζα εμβολίων για ολόκληρη την Κύπρο, καθώς και τρεις αποστολές της EU Veterinary Emergency Team, δηλαδή της Ευρωπαϊκής Κτηνιατρικής Ομάδας Έκτακτης Ανάγκης. Αυτό δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση όχι μόνο επιτρέπει αλλά και στηρίζει επιχειρησιακά τον εμβολιασμό όταν εκτιμά ότι το μέτρο είναι αναγκαίο.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, με την Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2026/782, η Επιτροπή κατέγραψε ότι στις 2 Μαρτίου 2026 η Κυπριακή Δημοκρατία είχε υποβάλει επίσημο σχέδιο emergency protective vaccination κατά του αφθώδους πυρετού. Η ίδια απόφαση αναφέρει ότι οι ειδικοί όροι για τον emergency protective vaccination (έκτακτος προστατευτικός εμβολιασμός) προβλέπονται στο Παράρτημα VII του Κανονισμού 2023/361 και θεσπίζει vaccination zone στην Κύπρο. Αυτό είναι κομβικό: η μετάβαση σε εμβολιασμό δεν γίνεται επειδή το ζήτησε ένας κλάδος ή μια τοπική κοινωνία. Γίνεται επειδή το κράτος-μέλος υπέβαλε επίσημο και τεκμηριωμένο σχέδιο και η Επιτροπή το ενέταξε στο ευρωπαϊκό σύστημα μέτρων.
Αλλά και η Κύπρος δείχνει τη σκληρή αλήθεια. Παρά τον εμβολιασμό, οι θανατώσεις δεν εξαφανίστηκαν. Η κατάσταση παρέμεινε κρίσιμη, με περιορισμούς, επιτήρηση και συνεχείς παρεμβάσεις. Διεθνή πρακτορεία, όπως το Associated Press και το Reuters, μετέδωσαν ότι η Κύπρος προχώρησε σε μαζικό εμβολιασμό, αλλά παράλληλα συνέχισε αυστηρούς ελέγχους, σφαγές και περιορισμούς μετακίνησης. Άρα το προηγούμενο της Κύπρου είναι διδακτικό, αλλά όχι παρηγορητικό. Ο εμβολιασμός δεν είναι θαύμα. Είναι εργαλείο ανάσχεσης μέσα σε σκληρή κρίση.
Μπορεί να σωθεί ένα ήδη προσβεβλημένο κοπάδι;
Με βάση τα επίσημα ευρωπαϊκά κείμενα, η απάντηση είναι πολύ πιο περιορισμένη απ’ όσο αφήνει να εννοηθεί η δημόσια συζήτηση. Αν μιλάμε για ήδη μολυσμένες ή βαριά ύποπτες εκτροφές, ο suppressive vaccination (κατασταλτικός εμβολιασμός) δεν λειτουργεί ως μέσο διάσωσης αλλά ως μέτρο περιορισμού της εξάπλωσης πριν από τη θανάτωση. Αν μιλάμε για μη μολυσμένες αλλά υψηλού κινδύνου εκτροφές, τότε ο protective vaccination μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να διατηρηθούν ζώα στη ζωή, υπό αυστηρούς όρους. Συνεπώς, η έννοια “εμβολιασμός για να μη σφαχτούν τα κοπάδια” ισχύει μόνο σε συγκεκριμένες ζώνες και μόνο για κοπάδια που δεν έχουν ήδη περάσει στο επίπεδο της επιβεβαιωμένης ή ισχυρά ύποπτης μόλυνσης.
Αυτό σημαίνει ότι για τον Μεσότοπο ή για οποιαδήποτε άλλη περιοχή της Λέσβου η συζήτηση δεν μπορεί να γίνεται γενικά και αόριστα. Δεν αρκεί να λέγεται “να μπούμε σε vaccination-to-live”. Πρέπει να απαντηθεί ποια ζώνη είναι ακόμη αμυντική, ποια είναι ήδη καμένη, ποια κοπάδια είναι επιδημιολογικά “καθαρά”, ποια είναι επαφής και ποια έχουν ήδη ξεπεράσει το όριο όπου ο εμβολιασμός λειτουργεί ως ασπίδα. Χωρίς αυτόν τον χάρτη, κάθε κουβέντα για vaccination-to-live κινδυνεύει να είναι περισσότερο σύνθημα παρά σχέδιο.
Το ζήτημα DIVA
Στη δημόσια συζήτηση έχει μπει και ο όρος DIVA, δηλαδή “Differentiating Infected from Vaccinated Animals”, η δυνατότητα διάκρισης ανάμεσα σε μολυσμένα και εμβολιασμένα ζώα μέσω διαγνωστικών μεθόδων. Η ουσία αυτής της αναφοράς είναι βάσιμη: ο σύγχρονος κτηνιατρικός έλεγχος διαθέτει διαγνωστικά εργαλεία για να προσεγγίσει τη διάκριση της φυσικής λοίμωξης από την εμβολιαστική απόκριση. . Ωστόσο, αυτό δεν αναιρεί τον βασικό επιδημιολογικό κίνδυνο που επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή: ότι τα εμβολιασμένα ζώα δεν είναι απόλυτα “αόρατα” στον ιό, ούτε αυτομάτως μη μεταδοτικά. Εμβολιασμένο ζώο με φυσική λοίμωξη σημαίνει πάλι θανάτωση. Άρα η ύπαρξη εργαλείων DIVA δεν καταργεί την ανάγκη για αυστηρή επιτήρηση, ζώνες ελέγχου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνέχιση της σφαγής.
Μια σημαντική λεπτομέρεια καθώς σε ΜΜΕ φιλοξενούνται ανακρίβειες. Δεν προκύπτει από τις ευρωπαϊκές πηγές που έχουμε αναζητήσει ότι υπάρχει ένας αυτόματος, γενικός νομικός κανόνας που να λέει ότι κάθε εμβολιασμένο κοπάδι πρέπει οπωσδήποτε να εμβολιάζεται ανά εξάμηνο για δύο ή τρία χρόνια. Αυτό που προκύπτει είναι ότι ο εμβολιασμός εντάσσεται σε επίσημο σχέδιο, με παρακολούθηση, ζώνες, αναφορές προόδου και περιορισμούς. Άρα το σωστό τεκμηριωμένο συμπέρασμα δεν είναι “οπωσδήποτε κάθε έξι μήνες για χρόνια”, αλλά ότι ένα καθεστώς εμβολιασμού συνεπάγεται παρατεταμένη επιτήρηση, αυστηρό διαχειριστικό βάρος και μακρότερη υγειονομική επιβάρυνση σε σχέση με μια γρήγορη επιτυχημένη εκρίζωση χωρίς εμβολιασμό.
Οι σφαγές δεν νομιμοποιούν τα πάντα: το περιβαλλοντικό σκέλος
Ακόμη κι όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζεται στο stamping-out, δηλαδή στη θανάτωση, αυτό δεν σημαίνει ότι το κράτος μπορεί να διαχειρίζεται νεκρά ζώα, μολυσμένα υλικά και ζωικά υποπροϊόντα όπως να ’ναι. Ο Κανονισμός (ΕΚ) 1069/2009 ορίζει ότι τα ζωικά υποπροϊόντα που δεν προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση αποτελούν δυνητική πηγή κινδύνου για τη δημόσια και τη ζωική υγεία και θέτει κανόνες ώστε αυτοί οι κίνδυνοι να προλαμβάνονται και να ελαχιστοποιούνται. Συνεπώς, η ασφαλής συλλογή, μεταφορά και διάθεση των σφαγμένων ζώων και των υποπροϊόντων τους δεν είναι διοικητική λεπτομέρεια. Είναι νομική υποχρέωση. (Βλέπε σημείωση για την καύση στο τέλος του άρθρου)
Παράλληλα, η Οδηγία 2000/60/ΕΚ, δηλαδή η Water Framework Directive ή Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα, θεμελιώνει την υποχρέωση προστασίας των υδατικών πόρων και τη λογική της μη υποβάθμισης των υδάτινων σωμάτων. Αυτό σημαίνει ότι πρακτικές που οδηγούν σε επιβάρυνση εδάφους, επιφανειακών υδάτων ή υδροφόρου ορίζοντα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως “παράπλευρη ζημιά” χωρίς νομικές συνέπειες. Με απλά λόγια: ακόμη και όταν η θανάτωση επιβάλλεται ως μέτρο ελέγχου, ο τρόπος εφαρμογής της πρέπει να είναι συμβατός και με το περιβαλλοντικό δίκαιο της Ένωσης.
Τι επιλογές έχει σήμερα η Λέσβος
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, η Λέσβος έχει σήμερα τρεις πραγματικές επιλογές και μία τέταρτη, που στην ουσία είναι η αποτυχία.
Η πρώτη είναι να επιμείνει αποκλειστικά στη γραμμή της εκρίζωσης με σφαγές, με την ελπίδα ότι ο κρατικός μηχανισμός θα κινηθεί γρήγορα enough ώστε να προλάβει την εξάπλωση. Αυτή είναι η πιο κλασική ευρωπαϊκή επιλογή, αλλά προϋποθέτει ισχυρή επιδημιολογική εικόνα, γρήγορα εργαστηριακά αποτελέσματα και αυστηρή βιοασφάλεια. Αν αυτά λείπουν, τότε η επιλογή αυτή μπορεί να γίνει απλώς ένας αργός σφαγιασμός του ζωικού κεφαλαίου χωρίς βεβαιότητα ταχείας εξόδου από την κρίση.
Η δεύτερη είναι να ζητήσει η Ελλάδα στοχευμένο emergency protective vaccination για ζώνες και κατηγορίες εκτροφών που μπορούν ακόμη να προστατευθούν. Αυτή η επιλογή είναι νομικά ανοιχτή. Δεν είναι θεωρία. Το απέδειξε η Κύπρος. Αλλά για να ανοίξει, χρειάζεται επίσημο εθνικό σχέδιο, σοβαρή τεκμηρίωση, σαφή επιδημιολογικό χάρτη και δυνατότητα εφαρμογής. Χωρίς αυτά, το αίτημα δεν θα σταθεί σοβαρά ούτε πολιτικά ούτε τεχνικά.
Η τρίτη είναι μια συνδυαστική στρατηγική: σφαγές στις ενεργές εστίες και στις βαριά ύποπτες ζώνες, protective vaccination σε αμυντικές ζώνες, αυστηρή επιτήρηση, ελεγχόμενες μετακινήσεις, ειδικούς κανόνες για προϊόντα και παράλληλη ενίσχυση βιοασφάλειας. Αυτή είναι ίσως η πιο ρεαλιστική ενδιάμεση λύση όταν μια επιδημία έχει ήδη ξεπεράσει το επίπεδο της στενά τοπικής εστίας αλλά δεν έχει ακόμη σαρώσει ολοκληρωτικά μια περιφέρεια. Είναι, με άλλα λόγια, η λύση που ζητά περισσότερο κράτος, περισσότερη τεχνική δουλειά και λιγότερη προχειρότητα.
Και υπάρχει και η τέταρτη εκδοχή: να συνεχιστεί η σημερινή εικόνα του ασθματικού αυτοσχεδιασμού, με κρούσματα που ανεβαίνουν, τοπικές κοινωνίες που βράζουν, επιδημιολογικό χάρτη που καθυστερεί και μια διοίκηση που μοιάζει να ακολουθεί τα γεγονότα αντί να τα προλαβαίνει. Αυτή δεν είναι στρατηγική. Είναι το σενάριο όπου το νησί κινδυνεύει να χάσει και κοπάδια και χρόνο και αγορές.
Συμπέρασμα: Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιβάλλει μόνο σφαγές, αλλά ούτε και προσφέρει κάποιον μαγικό δρόμο διαφυγής μέσω εμβολιασμού. Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει σαφώς τη θανάτωση ως βασικό εργαλείο, προβλέπει όμως επίσης και έκτακτο εμβολιασμό, ακόμη και με διατήρηση ζώων στη ζωή, όταν αυτό δικαιολογείται επιδημιολογικά και οργανώνεται με επίσημο σχέδιο. Η μεγάλη αδυναμία της Λέσβου δεν είναι ότι της λείπουν θεωρητικά οι επιλογές. Είναι ότι κινδυνεύει να της λείψει η κρατική ικανότητα να επιλέξει έγκαιρα, να τεκμηριώσει σωστά και να εφαρμόσει αξιόπιστα τη σωστή στρατηγική.
Αν η Ελλάδα κρίνει ότι μόνο με εκρίζωση δεν ελέγχεται πια η κατάσταση στη Λέσβο, έχει νομική βάση να ζητήσει ένα τεκμηριωμένο σχήμα emergency protective vaccination. Αν όμως αυτό το αίτημα δεν συνοδεύεται από σοβαρό επιδημιολογικό χάρτη, σχέδιο ζωνών, σαφή στόχευση και δυνατότητα εφαρμογής, τότε θα μείνει ένα πολιτικό σύνθημα χωρίς διοικητικό σώμα. Και σε μια τέτοια επιδημία, τα συνθήματα δεν σταματούν τον ιό. Τον σταματούν μόνο η γνώση, η ταχύτητα, η βιοασφάλεια και ένα κράτος που ξέρει τι κάνει.
Η καύση
Υπό τις σημερινές συνθήκες και την αύξηση των κρουσμάτων που έχουμε αναφέρει στην αρχή του άρθρου , η καύση ή επεξεργασία των σφαγμένων ζώων σε πιστοποιημένη μονάδα διαχείρισης ζωικών υποπροϊόντων (ΖΥΠ) είναι, κατά κανόνα, ασφαλέστερη λύση από τη μαζική ταφή στο έδαφος, τόσο από πλευράς βιοασφάλειας όσο και από πλευράς περιβαλλοντικής προστασίας. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα ζωικά υποπροϊόντα, δηλαδή ο Κανονισμός (ΕΚ) 1069/2009, αντιμετωπίζει την ταφή και την καύση επί τόπου ως λύσεις που δικαιολογούνται κυρίως σε ειδικές ή έκτακτες περιστάσεις, ενώ ο γενικός κανόνας είναι η διαχείριση σε εγκεκριμένες εγκαταστάσεις υπό επίσημο έλεγχο. Παράλληλα, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι μετά τη θανάτωση σε εστία αφθώδους πυρετού απαιτείται ασφαλής διάθεση των σφαγίων, ενώ η ενωσιακή νομοθεσία για τα νερά δεν αφήνει περιθώριο για πρακτικές που μπορούν να οδηγήσουν σε ρύπανση εδάφους ή υδροφόρου ορίζοντα. Με απλά λόγια, όταν υπάρχει διαθέσιμος και πιστοποιημένος κλίβανος ΖΥΠ, η οργανωμένη θερμική καταστροφή σε ελεγχόμενο περιβάλλον αποτελεί συνήθως πιο καθαρή, πιο ιχνηλάσιμη και πιο ασφαλή επιλογή από τις εκτεταμένες ταφές, οι οποίες ενέχουν αυξημένο κίνδυνο διαρροών, επιμόλυνσης και μακροχρόνιας περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.
Πηγές / τεκμηρίωση
Χρησιμοποιήθηκαν επίσημα κείμενα και δημόσια διαθέσιμες πηγές από:
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, EUR-Lex, World Organisation for Animal Health (WOAH), European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations
και συγκεκριμένα:
Κανονισμός (ΕΕ) 2016/429 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
Κανονισμός (ΕΕ) 2020/687 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Κανονισμός (ΕΕ) 2023/361 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Κανονισμός (ΕΚ) 1069/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
Οδηγία 2000/60/ΕΚ για την προστασία των υδάτων
Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2026/732 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2026/820 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2026/782 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Foot-and-mouth disease
Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Foot-and-Mouth Disease: Questions and Answers
European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations – EU crisis reserve helps in Cyprus’ foot and mouth disease response
World Organisation for Animal Health (WOAH) – Foot and mouth disease
ΠΗΓΗ https://www.lesvosnews.net/
