1. Ιστορικό
Το λεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών υπεγράφη τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της κυβέρνησης της Τρίπολης (GNA), σε μια περίοδο κατά την οποία η Λιβύη βρισκόταν σε βαθύ εμφύλιο και θεσμική αποσύνθεση. Η συμφωνία αγνόησε πλήρως τη γεωγραφία και το Δίκαιο της Θάλασσας, παρακάμπτοντας ελληνικά νησιά και επιχειρώντας να δημιουργήσει μια τεχνητή θαλάσσια «σφήνα» μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Από την πρώτη στιγμή απορρίφθηκε από την Ελλάδα, την ΕΕ και σειρά κρατών ως αντίθετη στο διεθνές δίκαιο.
2. Νομική συνέπεια
Η πρόσφατη ( 15.12.2025) δημόσια δήλωση του Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και μη δεσμευτικό, επειδή ουδέποτε επικυρώθηκε από το λιβυκό κοινοβούλιο, επαναφέρει το ζήτημα στην πραγματική του νομική διάσταση. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο των συνθηκών αλλά και το λιβυκό συνταγματικό πλαίσιο, διεθνείς συμφωνίες χωρίς κοινοβουλευτική έγκριση στερούνται εσωτερικής και διεθνούς νομιμότητας. Δεν πρόκειται για «ακύρωση» από δικαστήριο, αλλά για διαπίστωση έλλειψης νομικής ισχύος.
3. Ο ρόλος της Τουρκίας
Η Τουρκία αξιοποίησε την πολιτική αστάθεια της Λιβύης για να επιβάλει μια συμφωνία εργαλειακού χαρακτήρα, ενταγμένη στη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Το μνημόνιο δεν σχεδιάστηκε για να αντέξει νομικά, αλλά για να δημιουργήσει τετελεσμένα, να πιέσει διπλωματικά την Ελλάδα και να νομιμοποιήσει μελλοντικές τουρκικές διεκδικήσεις και έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
4. Συνέπειες για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη θέση ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο ήταν εξαρχής νομικά ανυπόστατο. Παρέχει επιπλέον πολιτικό και νομικό επιχείρημα τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και σε διεθνή φόρα, χωρίς όμως να επιτρέπει εφησυχασμό. Η Τουρκία έχει αποδείξει ότι επιμένει σε αφηγήματα ισχύος, ακόμη και όταν στερούνται νομικής βάσης.
5. Συμπέρασμα
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν καταρρέει σήμερα· ουδέποτε στάθηκε πραγματικά όρθιο de jure, μόνο de facto.
H πρόσφατη λιβυκή τοποθέτηση απλώς επιβεβαιώνει αυτό που το διεθνές δίκαιο και η γεωγραφία λένε από την αρχή. Για την Ελλάδα, η στρατηγική απάντηση παραμένει σταθερή: νομική συνέπεια, διπλωματική εγρήγορση και αποτροπή επί του πεδίου.
ΠΗΓΗ https://www.militaire.gr/
