Νομιμότητα της Δήλωσης
Η Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας της 18ης Μαρτίου 2016 αναφέρεται σε τρία προηγούμενα νομικά/πολιτικά έγγραφα: το Σχέδιο Κοινής Δράσης ΕΕ-Τουρκίας (Νοέμβριος 2015), τη Συμφωνία Επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας (2013) και το Πρωτόκολλο Επανεισδοχής Ελλάδας-Τουρκίας (2002).
Η Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας της 18ης Μαρτίου 2016 αναφέρει ότι η Συμφωνία Επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας θα τεθεί σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2016. Η νομική βάση γι’ αυτήν την επαναδιευθέτηση είναι η απόφαση της Κοινής Επιτροπής Επανεισδοχής. Όμως, σύμφωνα με το Άρθρο 19 της Συμφωνίας Επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας, η Κοινή Επιτροπή Επανεισδοχής δεν έχει αρμοδιότητα να αλλάξει την ημερομηνία ισχύος ή την αρμοδιότητα να πραγματοποιήσει αλλαγές στο κυρίως κείμενο της σύμβασης.
Αλλαγές και τροποποιήσεις στο κυρίως κείμενο μιας συμφωνίας/σύμβασης μπορεί να γίνει μόνο από τα υπογράφοντα μέρη και πρέπει να επικυρώνονται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Επομένως η απόφαση της Κοινής Επιτροπής να αλλάξει την ημερομηνία εφαρμογής για τους υπηκόους τρίτης χώρας είναι άκυρη (για αναλυτική συζήτηση του θέματος αυτού βλ. Ekşi, 2016).
Περαιτέρω σύμφωνα με το Άρθρο 20 της Συμφωνίας Επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας, πρέπει να καταρτισθούν πρωτόκολλα εφαρμογής προκειμένου να εφαρμοστεί η Συμφωνία Επανεισδοχής. Ενώ υπάρχει η Κοινή Δήλωση Ελλάδας-Τουρκίας με ημερομηνία 8 Μαρτίου 2016 που υπογραμμίζει την συμφωνία να εφαρμοστεί αποτελεσματικά η Συμφωνία Επανεισδοχής, δεν υπάρχει πρωτόκολλο εφαρμογής το οποίο να έχει υπογραφεί και δημοσιευθεί.
Η πρώτη Έκθεση σχετικά με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί όσον αφορά την εφαρμογή της Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας αναφέρει ότι «…Η Τουρκία έχει επίσης συμφωνήσει σε ένα διμερές πρωτόκολλο εφαρμογής της Συμφωνίας Επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας με τη Γερμανία και επί του παρόντος διαπραγματεύεται παρόμοια πρωτόκολλα με την Βουλγαρία και την Ελλάδα» (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2016β). Παρόλα αυτά δεν υπάρχει παρακολούθηση σχετικά με το θέμα αυτό στις επόμενες εκθέσεις και καμία πληροφορία ή πρωτόκολλα τα οποία να έχουν υπογραφεί μεταξύ Τουρκίας και Γερμανίας, Βουλγαρίας και Ελλάδας (ή οποιουδήποτε άλλου κράτους μέλους της ΕΕ).
Το Πρωτόκολλο Επανεισδοχής Ελλάδας-Τουρκίας υπογράφηκε το 2002 και το Άρθρο 21 της Συμφωνίας Επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας αναφέρει κατά την ημερομηνία που θα τεθεί σε ισχύ η συμφωνία επανεισδοχής, οι προγενέστερες συμφωνίες πλέον δεν θα ισχύουν.
Επομένως, από 1ης Ιουνίου 2016, εφόσον η προαναφερθείσα απόφαση της Κοινής Επιτροπής Επανεισδοχής γίνεται αποδεκτή ως έγκυρη και ισχύουσα (αριθμός 2/2016), το πρωτόκολλο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αυτόματα παύει να ισχύει. Παρόλα αυτά δεν έχουν υπογραφεί πρωτόκολλα εφαρμογής. Στην περίπτωση αυτή όλες οι επανεισδοχές από την Ελλάδα στην Τουρκία είναι χωρίς νομική βάση.
