Με τις απόψεις των Δημήτρη Καπετανά και Περικλή Αντωνίου συνεχίζεται και ολοκληρώνεται σήμερα το αφιέρωμα του «Ε» στο υπό διαβούλευση, εδώ και ένα μήνα, τελικό κείμενο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Μιας Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ), που με την έγκρισή της θα καθορίσει την τουριστική ανάπτυξη μέχρι το 2023, αφού μέσω αυτής θα θεσπιστεί το πλαίσιο το οποίο θα ρυθμίζει πού και πόσα ξενοδοχεία θα ανεγερθούν, τι είδους τουριστική ανάπτυξη θα μπορεί να δεχθεί κάθε περιοχή και με τι επιμέρους κανόνες.
Ίσως περισσότερο από κάθε άλλο σχεδιασμό, το Χωροταξικό του Τουρισμού κινείται πάνω στη λεπτή γραμμή ισορροπίας μεταξύ ανάπτυξης και προστασίας του περιβάλλοντος. Γραμμή που την «παραβιάζει» το Χωροταξικό του Τουρισμού, κατ’ άλλους υπέρ της ανοικοδόμησης και κατ’ άλλους υπέρ του περιβάλλοντος. Γενική παραδοχή είναι ότι το σχέδιο χρειάζεται βελτιώσεις, τις οποίες και όλοι προτείνουν, ευελπιστώντας οι προτάσεις τους να συμπεριληφθούν στην τελική απόφαση. Οι απόψεις των κυρίων Καπετανά και Αντωνίου θεσμικά θα φτάσουν μέχρι το τελικό στάδιο της διαβούλευσης, γι’ αυτό και παρουσιάζουν ειδικό ενδιαφέρον. Ο κ. Καπετανάς, πέραν των αντιρρήσεών του για το γεγονός ότι ένας τέτοιος σχεδιασμός προωθείται μέσω ΚΥΑ, εστιάζει την κριτική του στη δυνατότητα που παρέχει το Χωροταξικό του Τουρισμού μαζί με τις τουριστικές μονάδες να ανεγείρονται και παραθεριστικές κατοικίες. Μας δίνει μάλιστα ένα παράδειγμα, το οποίο - όπως μας ανέφερε - συζητήθηκε στο Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης. Σύμφωνα με αυτό, μαζί με ένα ξενοδοχείο, το οποίο τελικά μπορεί και να μην κατασκευαστεί, ο κατασκευαστής μπορεί να κτίσει και 100 μεζονέτες των 90 τετραγωνικών μέτρων η κάθε μία - παραθεριστικές κατοικίες - σε μια περιοχή όπου οι ισχύοντες σήμερα πολεοδομικοί κανόνες επιτρέπουν να γίνουν τέσσερις. Ο κ. Αντωνίου, εκτός των προτάσεων των ξενοδόχων της Λέσβου για συγκεκριμένα σημεία, εκφράζει και την αγωνία τους να υπάρξει το γρηγορότερο δυνατόν ένας εγκεκριμένος και εφαρμόσιμος σχεδιασμός. Ένας χωροταξικός σχεδιασμός που θα μπορέσει να βοηθήσει την τουριστική ανάπτυξη. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί στην άποψή του, και το επισημαίνουμε, η διαφοροποίηση αρκετές φορές των δεδομένων, που κατά τους ξενοδόχους αφορούν στα υφιστάμενα ξενοδοχεία, με τα δεδομένα που θα πρέπει να αφορούν στις νέες ξενοδοχειακές μονάδες.
«Ας τεθεί γρήγορα σε ισχύ»
Γράφει ο ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ*Το διοικητικό συμβούλιο της Ένωσης Ξενοδόχων Λέσβου ασχολήθηκε στην τελευταία του συνεδρίαση με το Χωροταξικό για τον Τουρισμό και κατέληξε σε συγκεκριμένες προτάσεις, τις οποίες και υπέβαλε στην αρμόδια Νομαρχιακή Επιτροπή. Έτσι οι θέσεις που ακολούθως διατυπώνω, με την ιδιότητα του προέδρου της Ένωσης, απηχούν την άποψη, που συνδιαμόρφωσε η διοίκηση της Ένωσής μας.Σκοπός του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό είναι η παροχή κατευθύνσεων, κανόνων και κριτηρίων για τη χωρική οργάνωση, διαχείριση κι ανάπτυξη του Τουρισμού στη χώρα μας, με στόχο στην προσεχή 15ετία την ενίσχυση του ΑΕΠ, της απασχόλησης, περιφερειακής ανάπτυξης και της βελτίωσης της ποιότητας ζωής μας. Αυτά με τη σειρά τους προϋποθέτουν, ιδιαίτερα για το νομό μας, τουλάχιστον την αναγνωρισιμότητά του και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεών του, που μεταξύ άλλων σημαίνει σοβαρές δημόσιες υποδομές-επενδύσεις και μεγάλες μονάδες, με συμπληρωματικές (εκτός ύπνου) ανωδομές και υψηλές δυναμικότητες (σε κλίνες), προκειμένου να εξασφαλισθεί για τους επισκέπτες μας το Value for Money, δηλαδή υψηλή ποιότητα παρεχόμενων σύνθετων υπηρεσιών σε χαμηλές τιμές, που είναι και το μεγάλο ζητούμενο των tour operators, travel agents και επισκεπτών-καταναλωτών για να καταστούμε ιδιαίτερα ελκυστικοί κι αναγνωρίσιμοι. Μέχρι τότε όμως, για ν’ αντισταθμισθεί το έλλειμμα της ανταγωνιστικότητας και συνακόλουθα η υστέρηση στην ανάπτυξη, προτείνεται για τον ακριτικό, νησιωτικό νομό μας, μια σειρά μέτρων, συμβατά άλλωστε και με το άρθρο 101 του Συντάγματος. Άμεσα χρειάζεται ενίσχυση των κινήτρων του Αναπτυξιακού Νόμου, μειωμένα (ή και χειμερινά) τιμολόγια Δημοσίου, ΔΕΚΟ, ΟΤΑ, τραπεζών, μεταφορικών μέσων, αμοιβών τρίτων (με κατάργηση του πλαφόν τους και των κλειστών επαγγελμάτων), λελογισμένα πολεοδομικά κίνητρα (περιβαλλοντικά συμβατά). Εμμέσως κρίνονται αναγκαίες εξειδικευμένες, σύγχρονες, καινοτόμες πρακτικές προβολής των πόρων, αξιών και ιδιαίτερα όλων των εναλλακτικών μορφών τουρισμού (του νομού μας), όπως και εμπλουτισμός-ενίσχυση των υποδομών. Επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον μας στα επιμέρους άρθρα του Χωροταξικού για τον Τουρισμό, για το νομό Λέσβου, πρέπει:1. Να μη διασπασθεί ο νομός Λέσβου και να ενταχθεί (μαζί με τη Λήμνο) στην περιοχή Καβάλας - Αλεξανδρούπολης (Χάρτης Βασικών Κατευθύνσεων Χωρικής Οργάνωσης Τουρισμού), αίτημα άλλωστε συμβατό και με το δόγμα Θράκης - νησιών ανατολικού Αιγαίου). 2. Στις επενδύσεις υφιστάμενων μονάδων να διατηρηθεί η ισχύουσα αρτιότητα των τεσσάρων στρεμμάτων (μικρός κλήρος γης, μεγάλο ποσοστό προστατευόμενων περιοχών, εξαιρετικά χαμηλοί όροι δόμησης, δυσεύρετα και πανάκριβα οικόπεδα) και στις νέες επενδύσεις τα οκτώ στρέμματα, που προτείνονται απ’ την ΚΥΑ. 3. Σχετικά με τη μέγιστη πυκνότητα των κλινών ανά στρέμμα, να διατηρηθεί το καθεστώς του Π.Δ. 43/2002, τουλάχιστον για τις υφιστάμενες μονάδες, που είναι καθαρά θέμα της τουριστικής νομοθεσίας κι όχι της χωροταξίας. 4. Να μην ισχύσει ο περιορισμός των 100 κλινών για κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα εντός σχεδίου κι εντός ορίων οικισμών και ν’ αυξηθούν οι σημερινοί χαμηλοί όροι δόμησης. π.χ. στα εκτός σχεδίου κι εκτός ορίων οικισμών ο συντελεστής δόμησης (Σ.Δ.) ν’ αυξηθεί στο 0,3 απ’ το 0,2 που είναι σήμερα (ή στους προ του 1923 προϋφιστάμενους οικισμούς, στο 1,0 απ’ το 0,8), δηλ. όσος είναι ο, απ’ την ΚΥΑ, προτεινόμενος Σ.Δ. στις (Γ) «Περιοχές με κυρίαρχες χρήσεις άλλες απ’ τον τουρισμό και δυνατότητα ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών τουρισμού», όταν για τη βιοτεχνία-βιομηχανία ο αντίστοιχος Σ.Δ., είναι… 0,9 (!), προκειμένου και να λήξει η πολύχρονη εκκρεμότητα της λειτουργικής τακτοποίησης των καταλυμάτων, με τη συνακόλουθη ιδιότυπη ομηρία του κλάδου και της χώρας, και το μέγεθος, ιδιαίτερα των υφιστάμενων μονάδων, να υπερβεί το κρίσιμο όριο βιωσιμότητάς τους για να καταστούν ανταγωνιστικές, ικανές να εξασφαλίσουν το Value for Money (δηλ. παροχή υπηρεσιών υψηλής ποιότητας σε χαμηλές τιμές) στους επισκέπτες-πελάτες τους. 5. Απόσταση από αιγιαλό: Όσο η κατοικία παραμένει σ’ απόσταση 30 μ. απ’ τον αιγιαλό, η απόσταση των 50 μ. των ξενοδοχείων δεν έχει νόημα. Όμως διαφωνούμε πλήρως με τον προτεινόμενο μαθηματικό τύπο και την ελάχιστη υψομετρική στάθμη των 2 μ. απ’ τη θάλασσα, διότι καταδικάζει μεγαλύτερο μήκος της «ωφέλιμης» λεσβιακής ακτογραμμής, αδικώντας τους παραθαλάσσιους τουριστικούς δήμους, μ’ ό,τι αυτό συνεπάγεται για το νησιωτικό νομό μας. 6. Να συμπεριληφθεί ο νομός μας στην ανάπτυξη σύνθετων κι ολοκληρωμένων μορφών τουρισμού (των άρθρων 9 και 10 της ΚΥΑ), με όριο αρτιότητας τα 50 στρέμ. (λόγω νησιωτικότητας, μικρών κλήρων γης κι εναλλασσόμενων εκτάσεων με περιοχές προστατευόμενες κ.λπ.). Προς αυτήν την κατεύθυνση θα βοηθήσει και η άρση των δυσλειτουργιών του Κτηματολογίου, Δασολογίου, Ελαιοκομικού, Αιγιαλού και Παραλίας κ.ά., που σε μεγάλο βαθμό οφείλονται και στις «λογικές των Συναρμοδιοτήτων», οι πρακτικές των οποίων είναι «βρόγχος στην ανάπτυξη κι άλλοθι στην απραξία». 7. Συμπερασματικά, είναι προς τη θετική κατεύθυνση το νέο κείμενο της υπ’ όψη ΚΥΑ, παρά τις όποιες ασάφειες, γενικότητες, αοριστίες, αδόκιμους ορισμούς εννοιών (άρθρο 3), συχνά χωρίς θεσμικό πλαίσιο, προγραμματισμό και πόρους ή δίχως ιεράρχηση/προτεραιότητες (άρθρο 5), κριτήρια, εξειδίκευση ειδικών και τεχνικών υποδομών (άρθρο 7), μέτρα προστασίας από οχλούσες δραστηριότητες, απόσυρση μονάδων (άρθρο 8) και μεταβατικές διατάξεις (τουλάχιστον για τις υφιστάμενες ξενοδοχειακές μονάδες/οικόπεδά τους κι εγκεκριμένες επενδύσεις τους), μη συνεκτιμώντας κι «αξιοποιώντας» επαρκώς γνώσεις, εμπειρίες, στρεβλώσεις/αγκυλώσεις/προβλήματα της σημερινής κατάστασης του τουριστικού τομέα (Τ.Τ.), των ειδικών μορφών τουρισμού και των κατευθύνσεών τους, πολλές απ’ τις οποίες αφορούν στην οργάνωση του Τ.Τ. και δεν έχουν σχέση με το χωροταξικό σχεδιασμό. Εν πάση περιπτώσει, οφείλουμε να ευχηθούμε, αφού σοβαρά μελετηθούν οι προτάσεις όλων μας, να γίνουν οι επί μέρους απαραίτητες νομοθετικές ρυθμίσεις και να τεθεί σε ισχύ το γρηγορότερο δυνατό το ΕΧΠΤ, που να… στηρίζεται και να στηρίζει το μακροπρόθεσμο πρόγραμμα του υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών για τον τουρισμό κι όχι το αντίθετο!
* Ο Περικλής Αντωνίου είναι χημικός μηχανικός, πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Λέσβου.
Μ’ ένα ξενοδοχείο, χτίζεις και 100 μεζονέτες…
Γράφει ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΣ*Το υπό διαβούλευση σχέδιο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό έχει ως κύριο μειονέκτημα ότι διαπραγματεύεται και νομοθετεί, ίσως και παράτυπα μέσω μιας ΚΥΑ, με αφορμή την τουριστική ανάπτυξη, θέματα για πολεοδόμηση και μάλιστα εκτός σχεδίου περιοχών, δημιουργώντας συνθήκες για να προκληθούν ανεπίστρεπτες βλάβες στο περιβάλλον με τη μαζική και άναρχη δόμηση.Παραβιάζεται η θεμελιώδης αρχή ότι για τη θέσπιση χωροταξικών και πολεοδομικών κανόνων πρέπει να συνεκτιμηθούν μέσω της εκπόνησης ειδικών μελετών πολλοί τομείς της ανάπτυξης και να θεσμοθετηθούν με νόμους ή Π.Δ. Ο προτεινόμενος νέος τύπος τουριστικής ανάπτυξης αφήνει χωρίς κριτήρια την επιλογή των περιοχών, στη βούληση των μελλοντικών επενδυτών, αγνοώντας τον πολιτιστικό και περιβαλλοντολογικό πλούτο της χώρας και τη φέρουσα ικανότητα κάθε τόπου και ιδιαίτερα των μικρών, όπως είναι τα νησιά μας. Χαρακτηριστικό στοιχείο αυτού του τύπου της ανάπτυξης είναι η ενσωμάτωση της παραθεριστικής κατοικίας σε συγκροτήματα ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων. Έτσι, η δημιουργία νέων αυτόνομων οικισμών παραθεριστικής κατοικίας, χωρίς πολεοδομικά σχέδια και μελέτες και μάλιστα σε εκτός σχεδίου περιοχές, με πολλαπλάσιους συντελεστές δόμησης και μειωμένης αρτιότητας γήπεδα και επιδοτούμενο κατασκευαστικό προϊόν, θα γίνει η πιο προσφιλής επένδυση για τα κερδοσκοπικά κεφάλαια, που θα μετατρέψουν εύκολα βοσκοτόπια και δασικές περιοχές σε πυκνοδομημένες περιοχές μεγάλων κτηριακών συγκροτημάτων.Και για να γίνει κατανοητή αυτή η πολιτική, τα πράγματα είναι τόσο απλά. Είναι γνωστό ότι η επένδυση σε τουριστικές ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις έχει δύο μεγάλα πλεονεκτήματα, δηλαδή του μεγάλου συντελεστή δόμησης (0,2 έναντι 0,05 της κατοικίας) για περιοχές «εκτός σχεδίου» και τη δυνατότητα οικονομικών επιδοτήσεων.Αυτά τα πλεονεκτήματα δίνονται και στην κατασκευή παραθεριστικής κατοικίας με τις τεράστιες συνέπειες για το περιβάλλον, αλλά και για την ανάπτυξη. Για παράδειγμα, κάτοχος εκτάσεως 300 στρεμμάτων «εκτός σχεδίου», αν εφαρμοστεί η προτεινόμενη ΚΥΑ, ακόμη και με απλή πρόβλεψη λειτουργίας ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων που δικαιούται, θα χτίζει επιπρόσθετα κατοικίες 9.000 μ2 περίπου (δηλαδή 100 μεζονέτες!), ενώ σήμερα δεν μπορεί να υπερβεί τα 400 μ2.Όλοι κατανοούμε τα τεράστια προβλήματα που θα δημιουργήσει αυτή η «σπέκουλα» γης στο περιβάλλον και ιδιαίτερα των νησιών μας, που χαρακτηρίζονται από μικρή φέρουσα ικανότητα. Κι’ αυτά όλα σε βάρος της πραγματικής ανάπτυξης, αφού θα κατασπαταληθούν κρατικοί πόροι (φυσικοί και οικονομικοί) για τη δημιουργία αμφιβόλου βιωσιμότητας επενδύσεων (όπως έδειξε και το αντίστοιχο ισπανικό μοντέλο), που όμως θα είναι τόσο ελκυστικές για τους μεγαλοκατασκευαστές αλλά και τους «από καιρό πληροφορημένους» αγοραστές τεραστίων αγροτικών εκτάσεων «εκτός σχεδίου» στα νησιά του Αιγαίου.Όσο για τις νέες θέσεις εργασίας, ας μην περιμένει κανείς τίποτα. Όχι μόνο δε δημιουργούνται νέες μόνιμες θέσεις εργασίας με τη λειτουργία «τουριστικών» παραθεριστικών κατοικιών, αλλά κινδυνεύουν και οι θέσεις εργασίας στις υπάρχουσες τουριστικές επιχειρήσεις, αφού οι ήδη λειτουργούσες κλίνες στις υφιστάμενες τουριστικές εγκαταστάσεις για να καλυφτούν, χρειάζονται (κατά δήλωση του προέδρου του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου) 23 εκατ. τουρίστες το χρόνο. Και σ’ όλα αυτά να παραμένει αμέτοχη η τοπική αυτοδιοίκηση (Α΄ και Β΄ βαθμού) που θα κληθεί όμως ξαφνικά να δημιουργήσει υποδομές (δρόμους, ενεργειακά και τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, δίκτυα αποχέτευσης ύδρευσης) αλλά και υπηρεσίες (π.χ. υγείας) εξυπηρέτησης των κατοίκων των οικισμών, που θα προστεθούν στους παραθεριστικούς οικισμούς οι οποίοι θα «φυτρώσουν» άναρχα και χωρίς σχέδιο στις περιοχές τους. Έτσι, για το προτεινόμενο σχέδιο του ειδικού πλαισίου, για τον Τουρισμό τουλάχιστον, πρέπει να αποσυρθούν τα άρθρα 9 και 10 για να γίνει δυνατή η συζήτηση βελτίωσης των άλλων άρθρων. Το λόγο έχει η τοπική αυτοδιοίκηση και ιδιαίτερα των νησιών μας. Οι εκπρόσωποί τους στο Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης πρέπει να δεσμευθούν από τους νησιώτες να λειτουργήσουν σ’ αυτήν την κατεύθυνση. Κυβερνητισμός σ’ αυτό το τόσο ευαίσθητο, τόσο ζωτικό για τα νησιά μας, θέμα δε συγχωρείται. Όσο για τη γενική γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, «ταξιδεύει» στα πελάγη της Εμπορικής Ναυτιλίας. Ολέθρια τελικά για τα νησιά μας η κατάργηση του υπουργείου Αιγαίου.
* Ο Δημήτρης Καπετανάς, μηχανόλογος-ηλεκτρολόγος, πρώην γενικός γραμματέας του υπουργείου Αιγαίου, είναι εκπρόσωπος της ΓΣΕΕ στο Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης.
πηγή εφημερίδα Εμπρός Μυτιλήνης
