Χαιρετισμός
της Αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
κας Ρόδης Κράτσα-Τσαγκαροπούλου
στο Συνέδριο « 50 χρόνια Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Εμπειρία και Προοπτικές»
που διοργανώνει το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων
για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία
Στις 19 Μαρτίου 2008 συμπληρώνονται 50 έτη από τότε που συνήλθε για πρώτη φορά στο Στρασβούργο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ως Ευρωπαϊκή Κοινοβουλευτική Συνέλευση. Η πορεία από την πρώιμη αυτή συνέλευση, αποτελούμενη από 142 διορισμένα μέλη που εργάζονταν στις τέσσερις τότε επίσημες γλώσσες, στο σημερινό άμεσα εκλεγμένο σώμα με 785 μέλη και 23 γλώσσες, υπήρξε εντυπωσιακή.
Η ανάδειξη και η σύνθεσή του, οι εξελισσόμενες νομοθετικές, δημοσιονομικές και ελεγκτικές αρμοδιότητές του, αλλά και ο δομικός του ρόλος στην τριγωνική θεσμική ισορροπία της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθιστούν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μια πρωτότυπη και μοναδική στον κόσμο Βουλή. Πράγματι, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν είναι βέβαια εθνικό, αλλά δεν είναι και διεθνές. Οι ευρωβουλευτές δεν εκπροσωπούν έναν «ευρωπαϊκό λαό», αλλά ούτε και τις χώρες τους. Εκπροσωπούν τους ψηφοφόρους τους, οι οποίοι βέβαια έχουν σήμερα μια διπλή ταυτότητα: του υπηκόου ενός κράτους μέλους και του πολίτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως και στα υπόλοιπα θεσμικά όργανα της Ένωσης, έτσι και στη δομή και λειτουργία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αποτυπώνονται οι λεπτές ισορροπίες που καθιστούν την Ένωση ένα μοναδικό «θεσμικό πείραμα» στο οποίο συμμετέχουν ισότιμα οι λαοί και τα κράτη της Ευρώπης. Για παράδειγμα, ο αριθμός των βουλευτών που αντιστοιχούν σε κάθε χώρα δεν είναι ευθέως ανάλογος του πληθυσμού. Αν συνέβαινε αυτό η Γερμανία θα είχε 133 ευρωβουλευτές αντί για 99 που έχει σήμερα και η Ιρλανδία 6 αντί για 15. Επίσης, αν και οι ευρωβουλευτές συμμετέχουν σε υπερεθνικές πολιτικές ομάδες ανάλογα με την πολιτική τους συγγένεια, σχηματίζονται εντός των ομάδων αυτών εθνικές αντιπροσωπείες. Συνήθης είναι, επίσης, η ad hoc συνεργασία των ευρωβουλευτών μιας χώρας στα «εθνικά θέματα». Οι ιδιοτυπίες αυτές αντανακλούν την προαναφερθείσα διττή πολιτική συνείδηση του ίδιου του ευρωπαίου ψηφοφόρου.
Με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, που ελπίζουμε να υιοθετηθεί και να εφαρμοστεί, το Κοινοβούλιο καθίσταται ισότιμος του Συμβουλίου νομοθέτης και η μεταξύ τους συνεργασία όλο και πιο στενή, γεγονός που καθιστά τις μεταξύ τους ισορροπίες πιο σημαντικές. Στο πρωτότυπο σύστημα της Ενωμένης Ευρώπης μας, κανένας θεσμός δεν εκφράζει αποκλειστικά το γενικό συμφέρον. Συνεπώς, η συζήτηση περί «ευρωπαϊκού δημοκρατικού ελλείμματος» δεν πρέπει να στοχεύει στην αποδυνάμωση του Συμβουλίου, όπου εκπροσωπούνται οι εθνικές κυβερνήσεις, αλλά στην ενθάρρυνση συμμετοχής των πολιτών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της Ένωσης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το ίδιο πνεύμα συνεργασίας και διαλόγου απαιτείται μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των εθνικών, τα οποία με την Συνθήκη της Λισαβόνας αποκτούν ενισχυμένες αρμοδιότητες. Ο ρόλος τους εξάλλου είναι πολύ σημαντικός, αφού βρίσκονται σε αμεσότερη σχέση με τους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες, ενώ ελέγχουν τις κυβερνήσεις που απαρτίζουν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόνο με την συνεργασία και τη δραστηριοποίηση των εθνικών κοινοβουλίων μπορεί να προωθήσει επείγουσες πολιτικές, όπως για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών, και να εξηγήσει στους πολίτες ευαίσθητα θέματα, όπως αυτά της ενιαίας αγοράς ή της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Από την άλλη πλευρά, χωρίς ισχυρό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δοκιμάζεται κι ο ρόλος των εθνικών κοινοβουλίων μέσα στο σύστημα της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, καθώς ο κοινοβουλευτισμός υποχωρεί ενώπιον της βούλησης των κρατών μελών και της Επιτροπής.
Στην προσπάθεια αυτή, δημιουργίας κλίματος εμπιστοσύνης και συνεργασίας, τα ευρωπαϊκά και εθνικά θεσμικά όργανα, Κοινοβούλια, κόμματα και πολιτικές ομάδες οφείλουν να αναλάβουν τις ευθύνες τους και συγκεκριμένες πρωτοβουλίες: να προσεγγίσουν την κοινωνία των πολιτών, να πολλαπλασιάσουν τα μέσα και τις δυνατότητες συμμετοχής των πολιτών, να συμβάλλουν στη δημιουργία ενός δημόσιου χώρου πολιτικού διαλόγου σ' ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Η δημαγωγία και ο κακόπιστος ευρωσκεπτικισμός πλήττουν τον δισυπόστατο σήμερα Ευρωπαϊκό κοινοβουλευτισμό, καθώς η επιτυχία των στόχων μας εξαρτάται από την αγαστή συνεργασία σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Κλείνοντας εφέτος τα πενήντα χρόνια του το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αντί να διέρχεται κρίση μέσης ηλικίας, μάλλον ενηλικιώνεται, αποκτώντας αυξημένα δικαιώματα και υποχρεώσεις. Η μέχρι σήμερα πορεία του απέδειξε ότι πιστεύει στο ρόλο και στην αποστολή του. Με το καθημερινό νομοθετικό και ελεγκτικό του έργο, το σθένος με το οποίο υποστήριξε τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και το ρόλο του στην πρόσφατη μεταρρύθμιση της Ένωσης, έγινε σύμβολο υποστήριξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο, πρότυπο καινοτομίας, συναίνεσης και ρεαλισμού. Αν θέλουμε να υπηρετήσουμε αποτελεσματικά τη δημοκρατία, πρέπει να εργαστούμε συστηματικά μεταξύ εθνικού κι ευρωπαϊκού επιπέδου για την ανάδειξη ενός νέου Ευρωπαϊκού κοινοβουλευτισμού που θα προάγει την εκπροσώπηση και τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών λαών σε όλα τα επίπεδα. Πιστεύω ότι το συνέδριο που αρχίζει αύριο θα αναλύσει την ιδιότυπη και γοητευτική πορεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλευτισμού και θα προτείνει ενδιαφέρουσες ιδέες προς αυτή την κατεύθυνση, γιατί μόνο τότε η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πηγάζει από τους πολίτες και θα απευθύνεται στους πολίτες.
